به گزارش سرویس اجتماعی اروم نیوز
می توان گفت که از بدو هبوط انسان بر روی این کره خاکی آیین ها و مراسم گوناگونی به اقتضای زمان و مکان و فرهنگ های مختلف شکل گرفته که به مرور در زندگی مردم نمود خود را آشکارتر ساخته اند.
تا جایی که امروزه نقشی اساسی در فرایند زندگی و حیات اجتماعی بشر ایفا کرده است . بر همین اساس از منظر مردم شناختی هر عنصـری در نظام فرهنـگی خود دارای ساختاری بوده و کارکردهایی دارد که برای نظام اجتماعی افراد همان جامعه مهم می باشد.
مردم شناسان برای تحلیل چنین موضوعاتی، با حفظ پیوستگی کلیت اجزا و عناصر آن، به دنبال بررسی رفتارهایی هستند که موجبات تطابق و سازگاری اجزای مختلف را فراهم می‌سازد که این نیز کارکردهایی را به همراه دارد که منجر به پیروی و تبعیت اجرا کنندگان آن از قوانین و ارزشهای مشترکی می شود. از این رو در اجرای هر رسمی، فهم موضوع و شناخت درک بشری، عناصر و بن مایه های فرهنگی هر آیین و رسمی از اهمیت بیشتری برای مردم شناسان برخورداراست. من جمله در مراسم تبرک انگور مسیحیان که سابقه تاریخی، گستردگی، جنسیت اجرا کنندگان ، تأثیرگذاری فرامکانی و زمانی مراسم همراه با اجرای مناسک دینی به عنوان یک کنش جمعی مذهبی می تواند از مناسبات اجتماعی و کارکردهای آن باشد.
همین عناصر هستند که می‌توانند منشأ تحولات فراوانی در عرصه حیات اجتماعی بوده و به عنوان نمادی از جمع گرایی و عنصری از نظام فرهنگی تلقی شوند.
از منظرمردم شناختی آیین ها و جشن ها گاه پیوند های نزدیکی بااسطوره ها پیدا می کنند که خلق آن ها نشان از رابطه انسان باجهان پیرامون او را بیان می کند. یعنی ترکیبی از اعتقادات وواقعیات دینی،حوادث و ترس های مردم از محیط پیرامون وادراکی که فرد از هستی و آفرینش دارد .با این حال برخی اسطوره ها حسب شرایط زمانی ممکن است دچار تغییر و تحول شده و صورت دیگری را خلق کند. از این رو فرهنگ هرقومی مبتنی براساطیر ی است که ازنگاه همان قوم، می تواندجنبه قداست نیز داشته باشد و انگور نیز چنین صورت بیانی را دارد. انگور میوه ای است بهشتی؛ آنچه که در ادیان الهی و از جمله قرآن کریم به آن اشاره های شده است.« سپس به وسیله آن باغ‌هایی از درختان نخل و انگور برای شما ایجاد کردیم؛ باغ‌هایی که در آن میوه‌های بسیار است؛ و از آن می‌خورید! »( سوره مومنون آیه ۱۹)
بنا براسطوره های مردم شناختی، هنگامی که کشتی نوح بعد از فروکش کردن آبها برکوه آرارات نشست، حضرت نوح بادیدن خاک حاصلخیز دشت آرارات تاکی را به رسم تبرک وشکرگزاری کاشت و یا روایت های دیگری با جنبه مذهبی که در میان مردم بومی رواج دارد.
انگور در میان اقوام نمادی از دانایی،کشاورزی، ،مهمان نوازی، باروری وحیات جاودانه است. یکی از انواعی است که در میان مسیحیان ارمنی و آشوریان بر اساس باور و اعتقاد خودشان ، برای آن مراسمی به نام «عید عروج حضرت مریم» طی پانزدهم ماه ناواسارد ارمنی و ماه آب آشوری برابر با ۲۴ مرداد؛ برگزار می کنند. مراسمی که همراه با دعا و نیایش وتبرک خوشه های انگور توسط روحانی مسیحی است. آشوری ها ی آذربایجان غربی همانند مسیحیان سایر نقاط ایران این مراسم را در روز « شاراد مارتی ماریام » یعنی همان روز درگذشت حضرت مریم اجرا می کنند. مراسمی که در زبان ارمنی آن را « خاقوق اورهنگ» می نامند ، موعدی که خوشه های انگور ترش و شیرین می شوند. در چنین روزی مسیحیان به کلیساهای روستاهای اطراف ارومیه می روند و برخی که نذری داشته باشند، گوسفند یا خروسی را به لحاظ تقرب به خداوند، یا با قصد تطهیر، برای طلب حاجات ،برای اهدا به خدایان و قدیسان و… قربانی، و گوشت آن را برای ناهار آماده می کنند. قبل از ناهار کشیش با همراهی جمع حاضر مشغول ایراد خطبه و سرودهای مذهبی و بندهایی از انجیل می شود . برخی نیز او را در این سروده ها یاری می کنند . در پایان، کشیش خوشه های انگور را با دعا هایی متبرک کرده و به این ترتیب انگور ها در میان حاضرین تقسیم می گردد.از این روز به بعد ، خوردن انگور برای مسیحیان حلال می شود.
باید اشاره کرد برگزاری این گونه جشن ها و آیین های عبادی ، هرکدام از آنها با هدف خاصی برگزارمی شود که به طورکلی بر نحوه اجرای آئین آن تأثیرگذاشته است. بررسی ابعاد اسطوره شناختی و اجتماعی و فرهنگی آن در قالب گرد هم آیی مردم در یک مکان مقدس مذهبی ، نیایش به درگاه الهی به شکرانه نعمات بیشماری که از سو ی معبود در اختیار مخلوق قرارداده شده ، فراهم آوردن زمینه تقویت و پایبندی جامعه به یک رشته ارزش ها و باورداشت ها ، انتقال غیر مستقیم ارزش ها و آداب و رسوم از نسلی به نسل دیگر در جریان برگزاری مراسم، ایجاد تعادل اخلاقی، مراسم آیینی و… که غالبا با زمان و مکان خاص ارتباط و پیوند دارد، می تواند از موارد مهم فونکسیون و نقش مراسم تلقی شود .
از طرفی هر جشن و یا مراسم عبادی ، زمان، مکان، و شیوه برگزاری خاص خود را داشته و دارد لذا با تعمق در این موضوع، می توان متوجه رابطه جانشینی و همنشینی هم شد. چرا که بنا بر شرایط خاص، امکان دارد مناسبت ها، شخصیت ها و مکان ها در زمان جدید، جانشین مناسبت ها، شخصیت ها و اماکن در زمان قدیم شوند و از طریق جابه جایی، نمادین و نمایشی شدن، ترکیبی جدید در رابطه همنشینی ارائه کنند، اما کماکان اصول و اهداف خود را به نحوی دیگر پی بگیرند. برای مثال در همین مراسم گویا روز تبرک انگور قرن ها پیش از مسیحیت وجود داشته، در فصل میوه چینی، میوه باغ ها را تبرک می کردند، بعدها بعد از مسیحیت به این رسم ، رنگ و بوی مذهبی داده شد.
حسن سپهرفر: پژوهشگر مردم شناسی
