به گزارش گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز» در آذربایجانغربی، زنبورداری تنها یک فعالیت سنتی و وابسته به طبیعت نیست؛ صنعتی است که طی سالها در پیوند با ظرفیتهای طبیعی، کشاورزی و اقتصادی استان توسعه یافته و امروز به یکی از مهمترین بخشهای تولیدات دامی منطقه تبدیل شده است. وجود مراتع، باغها، پوشش گیاهی متنوع و شرایط اقلیمی مناسب، زمینهای فراهم کرده تا زنبورداری از یک حرفه معیشتی به فعالیتی اقتصادی با زنجیرهای از تولید، فرآوری، بستهبندی و صادرات تبدیل شود.
اهمیت این صنعت در آذربایجانغربی زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم استان سالهاست در میان قطبهای اصلی تولید عسل کشور قرار دارد؛ بهگونهای که در سال ۱۳۹۲ حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ تن عسل در استان تولید شد و آذربایجانغربی برای چندمین سال متوالی رتبه نخست تولید عسل کشور را به خود اختصاص داد. این جایگاه در سالهای اخیر نیز حفظ شده و بر اساس آمار اعلامشده، تولید عسل استان در سال ۱۴۰۳ به ۲۳ هزار و ۲۶۰ تن رسیده است؛ رقمی که آذربایجانغربی را در جایگاه نخست تولید کشور قرار داده است.
اما اهمیت عسل برای اقتصاد استان فقط به میزان تولید محدود نمیشود. هزاران زنبوردار بهصورت مستقیم و غیرمستقیم از این صنعت ارتزاق میکنند و در کنار آن، فعالیت کارخانهها و کارگاههای بستهبندی، صنایع تبدیلی، حملونقل، فروش و تجارت، زنجیرهای اقتصادی را شکل دادهاند. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ زنبورستان در استان فعال است و بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ نفر نیز بهصورت مستقیم در صنعت زنبورداری فعالیت دارند.
از سوی دیگر، ظرفیت اقتصادی این صنعت تنها در تولید عسل خلاصه نمیشود؛ موم، گرده گل، برهموم، ژله رویال و زهر زنبور عسل نیز محصولاتی هستند که میتوانند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کنند. آذربایجانغربی حتی از سالهای گذشته تجربه ایجاد زنجیره تولید عسل، بستهبندی و عرضه محصولات زنبورعسل را داشته و بخشی از تولید آن نیز راهی بازارهای خارجی شده است.
بنابراین، داستان عسل در آذربایجانغربی فقط داستان یک محصول کشاورزی نیست؛ روایت صنعتی است که از دل طبیعت استان شکل گرفته، برای هزاران خانوار اشتغال ایجاد کرده و حالا در صورت توسعه صنایع فرآوری، برندینگ و صادرات، میتواند سهم بیشتری از اقتصاد استان و بازارهای منطقهای را به خود اختصاص دهد.
از کندو تا بازار؛ زنجیرهای که هنوز جای رشد دارد
اگر تولید عسل را تنها به تعداد کندوها و میزان محصول نهایی محدود کنیم، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی زنبورداری آذربایجانغربی نادیده گرفته میشود. واقعیت این است که زنبورستانها فقط محل تولید عسل نیستند؛ بلکه نقطه آغاز زنجیرهای هستند که میتواند از تولید و فرآوری تا بستهبندی، برندینگ، صادرات و ایجاد اشتغال امتداد پیدا کند.
آمارهای رسمی، ابعاد این ظرفیت را بهخوبی نشان میدهد. آذربایجانغربی در سال ۱۴۰۳ با تولید ۲۳ هزار و ۲۶۰ تن عسل، رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده و حدود ۱۸ درصد از کل تولید عسل ایران را در اختیار داشته است. این استان همچنین از نظر تعداد کلنی و تولید محصولاتی همچون گرده گل و موم نیز در جایگاه نخست کشور قرار دارد.
اما پشت این اعداد، یک اقتصاد گسترده قرار دارد؛ اقتصادی که برای بیش از ۶ هزار نفر بهصورت مستقیم اشتغال ایجاد کرده و هزاران خانوار دیگر نیز بهصورت غیرمستقیم از فعالیتهای وابسته به زنبورداری، از تولید نهاده و تجهیزات گرفته تا حملونقل، فرآوری و فروش، منتفع میشوند. بر اساس آمار اعلامشده، بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ زنبورستان در استان فعال است و تعداد کلنیها به بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار رسیده است.
مسئله فقط تولید نیست؛ ارزشآفرینی مهمتر است
با وجود این ظرفیت، پرسش اساسی اینجاست که چه میزان از ارزش اقتصادی این تولید در داخل استان ایجاد میشود؟ فروش عسل خام، اگرچه درآمد قابل توجهی برای زنبوردار ایجاد میکند، اما در مقایسه با محصولی که فرآوری، بستهبندی، برند و وارد بازارهای صادراتی میشود، ارزش افزوده محدودتری دارد.
به همین دلیل، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش میتواند نقطه جهش صنعت زنبورداری استان باشد. آذربایجانغربی از سالها قبل تجربه ایجاد زنجیرههای تولید عسل را داشته و حتی بهعنوان یکی از استانهای پیشرو در این زمینه معرفی شده است. در سال ۱۳۹۵ نیز از فعالیت چند زنجیره تولید، کارخانههای بستهبندی و واحدهای مرتبط با فرآوری محصولات زنبورعسل در استان خبر داده شده بود.
این ظرفیت امروز میتواند یک گام فراتر برود؛ یعنی عسل آذربایجانغربی از یک محصول فلهای به یکبرند اقتصادی و صادراتی تبدیل شود. موضوعی که با توجه به هممرزی استان با چند کشور و دسترسی به بازارهای منطقهای، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
عسل تنها محصول کندو نیست
محمد صمدزاده یکی از تولید کنندگان عسل به خبرنگار اروم نیوز گفت: یکی از مهمترین فرصتهای مغفول در این صنعت، توجه به فرآوردههای جانبی زنبورعسل است. موم، گرده گل، برهموم، ژله رویال و زهر زنبورعسل هرکدام بازار و ارزش اقتصادی مستقلی دارند و میتوانند درآمد زنبورداران را افزایش دهند.
وی ادامه داد: در واقع، توسعه این بخش میتواند وابستگی درآمد زنبوردار به فروش عسل را کاهش داده و صنعت را از یک فعالیت تکمحصولی به یک زنجیره متنوع اقتصادی تبدیل کند. تجربههای قبلی استان نیز نشان داده که ایجاد زیرساخت برای تولید و فرآوری این محصولات، ظرفیت ایجاد صنایع جدید و افزایش درآمد زنبورداران را دارد.
صمدزاده خاطرنشان کرد: آذربایجانغربی امروز از نظر حجم تولید، جایگاه قابل توجهی در کشور دارد؛ اما حفظ این جایگاه الزاماً به معنای بهرهبرداری کامل از ظرفیت اقتصادی صنعت عسل نیست. چالش اصلی، عبور از «تولید بیشتر» به سمت «ارزش افزوده بیشتر» است.
وی تصریح کرد: وقتی استانی بیش از ۲۳ هزار تن عسل تولید میکند و همزمان ظرفیت قابل توجهی در تعداد کلنی، نیروی انسانی، فرآوردههای جانبی و بستهبندی دارد، مسئله بعدی باید توسعه بازار و افزایش سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول باشد. در این مسیر، استانداردسازی، بستهبندی حرفهای، شناسنامهدار شدن محصول، مقابله با عسل تقلبی، توسعه صنایع فرآوری و ایجاد برند واحد یا برندهای قدرتمند استانی میتواند اهمیت تعیینکنندهای داشته باشد.
۲۱ درصد عسل کشور در آذربایجانغربی تولید میشود
محمدرضا اصغری در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» اظهار کرد: آذربایجانغربی با برخورداری از یک میلیون و ۴۰۴ هزار کلنی زنبور عسل، حدود ۱۴ درصد کل کلنیهای کشور را در خود جای داده و از جایگاه ویژهای در صنعت زنبورداری برخوردار است.
وی افزود: ظرفیتهای طبیعی، تنوع پوشش گیاهی و شرایط اقلیمی مناسب، زمینه توسعه زنبورداری در استان را فراهم کرده و استفاده از کندوهای مدرن نیز با هدف افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت تولید در دستور کار قرار دارد.
اصغری با اشاره به میزان تولیدات زنبورداری استان گفت: در سال جاری ۲۷ هزار و ۹۰۳ تن عسل در آذربایجانغربی تولید شده که این میزان معادل ۲۱/۳۷ درصد از تولید عسل کشور است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی همچنین از تولید ۲۱۸ کیلوگرم گرده گل در استان خبر داد و اضافه کرد: سهم آذربایجانغربی از تولید گرده گل کشور نیز ۲۰/۴۳ درصد است که نشاندهنده ظرفیت بالای استان در تولید محصولات متنوع زنبورعسل است.
وی با تأکید بر ضرورت توسعه زنجیره ارزش صنعت زنبورداری ادامه داد: وجود ۶ کارخانه مجهز فرآوری و بستهبندی عسل و محصولات زنبورعسل، ظرفیت مناسبی برای افزایش ارزش افزوده، ارتقای کیفیت محصولات و حضور مؤثرتر در بازارهای داخلی و خارجی ایجاد کرده است.
اصغری گفت: محصولات تولیدی استان علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار داخلی، ظرفیت صادرات به کشورهای اروپایی، عراق و کشورهای حوزه خلیجفارس را نیز دارند و توسعه بازارهای صادراتی میتواند نقش مهمی در رونق اقتصادی این بخش ایفا کند.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای تکمیل زنجیرههای ارزش محصولات زنبورعسل در استان افزود: در سال جاری تعداد زنجیرههای فعال این بخش به دو زنجیره افزایش یافته است که این روند میتواند به ساماندهی تولید، فرآوری، بستهبندی و عرضه محصولات کمک کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی خاطرنشان کرد: تداوم حمایت از زنبورداران، توسعه کندوهای مدرن، تکمیل زنجیرههای تولید و فرآوری و تقویت بازارهای صادراتی، از مهمترین مسیرهای پیشروی صنعت زنبورداری استان برای حفظ جایگاه نخست کشور و افزایش سهم آن در اقتصاد کشاورزی است.
گزارش از: رقیه وکیلی
انتهای خبر/ و
