ارومنیوز: شما در بخش قبلی صحبتهایتان به دلایل تلاش دشمن برای ایجاد آشوب جدید در ایران اشاره کردید. چرا معتقدید با وجود توقفنکردن برنامه نظامی، دشمن همزمان به دنبال بیثباتسازی داخلی است؟
جوان: دشمن برنامه خود برای حمله نظامی به ایران را متوقف نکرده است، اما به این جمعبندی رسیده که برای واردکردن ضربه نظامی گستردهتر، باید ایران را از درون نیز به اندازه کافی تضعیف کند. البته این دو موضوع با یکدیگر منافاتی ندارند. ممکن است دشمن پیش از وقوع هرگونه آشوب داخلی، در صورت فراهمشدن شرایط عملیاتی و در دسترس قرارگرفتن اهداف موردنظرش، اقدام نظامی انجام دهد؛ اما آنچه من درباره آن هشدار میدهم، تلاش برای ایجاد شرایطی است که در آن یک بحران داخلی بتواند زمینهساز رویارویی نظامی بعدی شود. به نظر من، ما در مقطع بسیار حساسی قرار داریم. دشمن بار دیگر میخواهد میزان هوشمندی و دقت ما را در فهم تحولات بسنجد و بررسی کند که آیا خطاهای گذشته را دوباره تکرار میکنیم یا خیر. متأسفانه در برخی زمینهها نشانههایی از تکرار اشتباهات گذشته دیده میشود؛ اما نکته امیدوارکننده این است که مردم ایران تاکنون نشان دادهاند نسبت به بسیاری از این تحرکات هوشیارند و بهسادگی وارد پازلی که دشمن طراحی میکند، نمیشوند. حتی گاهی احساس میکنم مردم در تشخیص شرایط و شناخت برخی خطرات، هوشمندانهتر از بخشی از مسئولان و نخبگان عمل میکنند.
ارومنیوز: شما از راهبردی با عنوان «خلق لحظه صفر» نام بردید. منظورتان از این راهبرد چیست؟
جوان: من نام این راهبرد را «خلق لحظه صفر از طریق ایجاد آشوب مسلحانه در داخل» گذاشتهام. منظور این است که دشمن تلاش میکند ابتدا با ایجاد بیثباتی و آشوب داخلی، شرایطی به وجود بیاورد که بتواند زمان و زمینه مناسب برای ضربه نظامی بعدی را تعیین کند. این مسئله را پیشتر نیز مطرح کرده بودم. قبل از جنگ ۴۰ روزه هم هشدار دادم که اگر آشوب گستردهای در داخل کشور شکل بگیرد، احتمال وقوع جنگ افزایش پیدا میکند. این موضوع پیشگویی یا اطلاع خاصی نبود؛ بلکه بر اساس شناخت الگوی رفتاری دشمن قابل تحلیل بود. از نگاه من، اگر در داخل کشور بههمریختگی، نابسامانی و آشوب سازمانیافته ایجاد شود، دشمن ممکن است از آن بهعنوان فرصتی برای واردکردن ضربه نظامی گسترده استفاده کند.
البته معتقدم ایران هم توان مقابله با ناآرامیها را دارد و هم میتواند در برابر جنگ نظامی ایستادگی کند، اما مسئله اصلی هزینههایی است که مردم و کشور متحمل خواهند شد. نباید اجازه دهیم یک خطای مشابه در فاصله زمانی کوتاه چند بار تکرار شود. وقتی یک خطا مرتب تکرار میشود، باید بهجای تمرکز صرف بر پیامدها، سازوکارهای داخلی را بررسی کنیم و ببینیم کدام بخش از نظام تصمیمگیری، مدیریت و ارتباط با جامعه دچار اشکال است.
ارومنیوز: از نظر شما دشمن برای اجرای این راهبرد چه برنامههایی را بهصورت همزمان دنبال میکند؟
جوان: به اعتقاد من، دشمن سه محور اصلی را با یکدیگر ترکیب کرده است. محور نخست، تداوم تحریم و محاصره اقتصادی با هدف تشدید فشار بر جامعه است. واقعیت این است که بخشهایی از مردم با فشار اقتصادی سنگینی روبهرو هستند و برای برخی طبقات اجتماعی، این فشار واقعاً خردکننده است. محور دوم، اجرای کمپینهای گسترده اثرگذاری و بیثباتسازی شناختی است. هدف این اقدامات، ایجاد شکاف، افزایش بیاعتمادی و تضعیف انسجام اجتماعی در داخل کشور است.
محور سوم نیز آن چیزی است که من عملیاتهای ویژه اطلاعاتی علیه زیرساختهای اقتصادی، بهویژه زیرساختهای برق و گاز، مینامم. این سه محور در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند. فشار اقتصادی میتواند نارضایتی ایجاد کند، عملیات شناختی میتواند این نارضایتی را به بیاعتمادی و شکاف اجتماعی تبدیل کند و اقدامات خرابکارانه احتمالی علیه زیرساختها نیز میتواند شرایط را پیچیدهتر کند. در کنار این سه محور، تحولات و اقدامات دیگری نیز در خارج از ایران دنبال میشود که به اعتقاد من باید در چارچوب تلاش برای فراهمکردن زمینه یک تقابل جدید بررسی شوند.
ارومنیوز: در صحبتهایتان به تحرکات امنیتی در اروپا و آمریکا نیز اشاره کردید. ارتباط این تحولات با ایران را چگونه تحلیل میکنید؟
جوان: در روزهای اخیر گزارشهایی درباره برخی هشدارهای امنیتی، بازداشتها، تهدیدهای احتمالی و اختلال در سامانههای ارتباطی و حملونقل در کشورهای غربی منتشر شده است. همچنین گزارشهایی درباره تهدید برخی مقامهای آمریکایی و افزایش تدابیر حفاظتی آنها مطرح شده است. من معتقدم باید نسبت به نحوه روایت و بهرهبرداری سیاسی از این حوادث نیز حساس بود. یکی از نگرانیهای من این است که برخی اقدامات یا حوادث امنیتی در خارج از ایران بهگونهای روایت شوند که مسئولیت آنها به ایران نسبت داده شود و از این طریق زمینه سیاسی و تبلیغاتی برای اقدامات بعدی علیه کشور فراهم شود. از نگاه من، بخشی از تلاشهای امنیتی و دیپلماتیک رژیم صهیونیستی در ارتباط با آمریکا نیز باید در همین چارچوب بررسی شود. به اعتقاد من، مقامهای اسرائیلی در پی جلب موافقت واشنگتن برای اجرای یک عملیات امنیتی گسترده در داخل ایران یا مشارکت آمریکا در یک عملیات ترکیبی نظامی و امنیتی هستند. البته این تحلیل، ارزیابی من از تحولات است و برای اثبات هرگونه ارتباط میان حوادث خارجی و برنامههای منتسب به طرفهای مختلف، باید شواهد مستقل و معتبر وجود داشته باشد.
ارومنیوز: شما در بخش قبلی از پنج دلیل تمرکز دشمن بر بیثباتسازی داخلی سخن گفتید. این پنج محور را چگونه توضیح میدهید؟
جوان: نخستین دلیل این است که دشمن تصور میکند ایران هنوز از درون به اندازهای که موردنظر اوست تضعیف نشده و اقدامات نظامی گذشته نتوانسته تمام اهدافش را محقق کند. بنابراین تلاش میکند پیش از هرگونه حمله احتمالی جدید، توان داخلی کشور را بیشتر تحت فشار قرار دهد. دومین دلیل، تلاش برای ایجاد جامعهای متفرق و فاقد انسجام در زمان رویارویی احتمالی بعدی است. دشمن میخواهد از فشار اقتصادی، مشکلات زیرساختی، اختلافات سیاسی و بیاعتمادی اجتماعی استفاده کند تا جامعه در شرایط بحرانی نتواند بهصورت یکپارچه عمل کند.
سومین دلیل، تلاش برای تکرار الگویی از ناآرامیهای سازمانیافته و مسلحانه است؛ الگویی که از نگاه من دشمن تصور میکند میتواند از طریق آن، اعتراض یا نارضایتی اجتماعی را به بحران امنیتی تبدیل کند. چهارمین دلیل، تبدیل فشار اقتصادی و تحریم به بحران امنیتی است. یعنی فشارهای اقتصادی بهگونهای مدیریت یا روایت شوند که به نارضایتی گسترده، تنش اجتماعی و در نهایت آشوب منجر شوند. پنجمین دلیل نیز تلاش برای بهرهبرداری از آسیبپذیریهای داخلی در مدیریت اختلافات، کنترل منازعات، ارتباط با مردم و مقابله با عملیات روانی است. به نظر من، دشمن در حوزه توان نظامی ایران با محدودیتها و موانعی مواجه است، اما تلاش میکند از برخی مشکلات مدیریتی و اجتماعی برای ایجاد فرصت استفاده کند.
ارومنیوز: مهمترین ابزار دشمن برای ایجاد شکاف و بیاعتمادی در جامعه چیست؟
جوان: مهمترین ابزار، جنگ شناختی است؛ جنگی که بخش مهمی از آن از طریق شبکههای اجتماعی و فضای رسانهای انجام میشود. ما با پدیدهای روبهرو هستیم که میتوان آن را جنگ شبکههای اجتماعی یا Social Network Warfare نامید. به اعتقاد من، بخشی از این عملیات با دخالت و پشتیبانی بازیگران خارجی انجام میشود. هدف این جنگ آن است که رویدادهای مختلف داخلی بهگونهای به یکدیگر پیوند داده شوند که مخاطب به برداشت نادرستی از واقعیت برسد.
برای این کار از انتشار اخبار جعلی، اطلاعات نادرست، روایتهای گمراهکننده و بزرگنمایی اختلافات استفاده میشود. دشمن میخواهد انسجامی را که در جامعه شکل گرفته تضعیف کند، مردم را درگیر اختلافات داخلی کند و این تصور را به وجود بیاورد که نمیتوان به ساختارهای سیاسی، اجرایی و حتی نظامی کشور اعتماد کرد. در این شرایط، مسئله فقط انتشار یک خبر دروغ نیست؛ مسئله شکلگیری یک فضای ذهنی است که در آن مخاطب بهتدریج نسبت به همه اخبار، مسئولان، کارشناسان و حتی منابع معتبر دچار تردید میشود. ارومنیوز: چرا تضعیف اعتماد عمومی را تا این اندازه خطرناک میدانید؟
اما از نگاه من، دشمن تلاش میکند از چنین موقعیتهایی بهرهبرداری کند. ابتدا ممکن است یک نارضایتی واقعی شکل بگیرد، سپس با انتشار روایتهای تحریکآمیز و اطلاعات نادرست، دامنه تنش افزایش پیدا کند و در نهایت گروههایی که به گفته من از قبل سازماندهی شدهاند، وارد میدان شوند. جوانب مختلف این سناریو باید با دقت بررسی شود. من معتقدم اگر شرایط به سمت خشونت و آشوب سازمانیافته برود، احتمال دارد دشمن از آن برای تشدید بحران استفاده کند. به همین دلیل، پیش از هر چیز باید با مردم گفتوگو کرد، مطالبات آنها را شنید و اجازه نداد مشکلات واقعی به بستری برای خشونت و بیثباتی تبدیل شوند.
ارومنیوز: شما از احتمال ورود گروههای سازمانیافته به صحنه سخن گفتید. این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
جوان: ارزیابی من این است که دشمن در پی آن است که در صورت شکلگیری ناآرامی، از ظرفیت گروههای سازمانیافته برای تغییر ماهیت اعتراضها استفاده کند. در صحبتهایم به ادعاهایی درباره آموزش، تأمین مالی، تسلیح و استفاده از ابزارهای ارتباطی پیشرفته از سوی این گروهها اشاره کردم. اینها ادعاهایی درباره سناریوی احتمالی دشمن است و برای اثبات جزئیات آن باید شواهد مستقل امنیتی و قضایی ارائه شود. نکته اصلی این است که نباید اجازه دهیم یک اعتراض اجتماعی یا نارضایتی عمومی به خشونت سازمانیافته تبدیل شود. اگر مردم احساس کنند صدایشان شنیده میشود و مسئولان برای حل مشکلات آنها اقدام میکنند، زمینه سوءاستفاده از نارضایتیها نیز محدودتر خواهد شد.
ارومنیوز: در این شرایط، مسئولیت مسئولان و نخبگان برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته چیست؟
جوان: مسئولان باید بیش از گذشته به پیامدهای اجتماعی تصمیمات خود توجه کنند. نمیتوان در شرایطی که مردم تحت فشار اقتصادی هستند، تصمیمات مهمی اتخاذ کرد اما درباره آنها توضیح نداد و انتظار داشت جامعه بدون پرسش و نگرانی از کنار موضوع عبور کند. مدیریت افکار عمومی به معنای پنهانکردن واقعیتها نیست؛ بلکه به معنای اطلاعرسانی شفاف، پاسخگویی و گفتوگوی صادقانه با مردم است. از سوی دیگر، نخبگان، فعالان سیاسی و رسانهها نیز باید نسبت به پیچیدگی شرایط آگاه باشند. نقد و مطالبهگری ضروری است، اما باید از انتشار اطلاعات تأییدنشده، ایجاد التهاب غیرضروری و تعمیم ضعفهای احتمالی به کل ساختارها پرهیز شود.
ما باید سازوکارهای داخلی خود را اصلاح کنیم؛ زیرا اگر یک خطا چند بار تکرار شود، دیگر نمیتوان همه پیامدهای آن را صرفاً به عملیات دشمن نسبت داد.
ارومنیوز: شما تأکید میکنید که مردم تاکنون وارد پازل دشمن نشدهاند. این هوشیاری چگونه باید حفظ شود؟
جوان: مردم ایران را مردمی آگاه و باهوش میدانم. به اعتقاد من، با وجود فشارهای اقتصادی و مشکلات موجود، بخش مهمی از جامعه تاکنون در برابر روایتهای تحریکآمیز هوشیارانه عمل کرده است. اما این هوشیاری باید با دسترسی به اطلاعات صحیح، شفافیت مسئولان و افزایش سواد رسانهای تقویت شود. مردم باید بدانند که در شرایط حساس، هر خبر و تصویری که در فضای مجازی منتشر میشود لزوماً واقعیت ندارد. باید منبع خبر را بررسی کنند، از بازنشر مطالب تأییدنشده بپرهیزند و میان اعتراض مدنی، نقد سیاسی و اقدامات خشونتآمیز تفاوت قائل شوند. در مقابل، مسئولان نیز نباید از مردم انتظار داشته باشند که صرفاً به دلیل شرایط حساس کشور، پرسشها و مطالبات خود را کنار بگذارند. اتفاقاً در چنین شرایطی باید بیشتر با مردم صحبت کرد.
ارومنیوز: شما بارها از اهمیت جبهه داخلی سخن گفتهاید. چرا این جبهه را تا این اندازه مهم میدانید؟
جوان: زیرا جنگ امروز فقط در میدان نظامی اتفاق نمیافتد. بخش مهمی از آن در ذهن مردم، فضای رسانهای و میدان روایتها جریان دارد. در جنگ نظامی، ابزارهایی مانند موشک، پهپاد و تجهیزات دفاعی نقش دارند؛ اما در جنگ شناختی، روایت، اطلاعات، اعتماد و ادراک عمومی تعیینکننده هستند. در این جنگ ممکن است گلولهای شلیک نشود، اما یک خبر جعلی یا روایت تحریفشده بتواند اعتماد عمومی را تضعیف کند و شکاف اجتماعی به وجود بیاورد. بنابراین ما نمیتوانیم نسبت به این جبهه بیتفاوت باشیم. همانطور که در عرصه نظامی برای دفاع از کشور تلاش میکنیم، در عرصه شناختی و رسانهای نیز باید مسئولانه عمل کنیم.
ارومنیوز: در پایان، مهمترین هشدار شما به مسئولان، رسانهها و مردم در شرایط کنونی چیست؟
مهدی جوان: مهمترین هشدار من این است که نباید اجازه دهیم مشکلات واقعی کشور به فرصتی برای بیثباتسازی تبدیل شود. مسئولان باید فشارهای اقتصادی بر مردم را جدی بگیرند، درباره تصمیمات مهم شفافسازی کنند و ارتباط خود را با جامعه تقویت کنند.
گفتگو از رقیه وکیلی
انتهای خبر/ و




