به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز» انگور در آذربایجانغربی سالهاست از یک محصول کشاورزی فراتر رفته و به بخشی از اقتصاد روستاها، معیشت هزاران خانوار و ظرفیت صادراتی استان تبدیل شده است؛ محصولی که اگر زنجیره تولید، فرآوری، بستهبندی و صادرات آن به شکل هدفمند توسعه پیدا کند، میتواند ارزش افزوده بسیار بیشتری برای استان ایجاد کند.
آذربایجانغربی در سال ۱۴۰۵ یکی از فصلهای مهم تولید انگور خود را پشت سر میگذارد. بر اساس اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، پیشبینی میشود امسال بیش از ۲۴۰ هزار تن انگور از سطح ۲۱ هزار هکتار تاکستان برداشت شود؛ آماری که جایگاه استان را در میان مناطق مهم تولید انگور کشور نشان میدهد. بیش از ۳۰ هزار بهرهبردار نیز بهصورت مستقیم در چرخه تولید این محصول فعالیت دارند.
اما اهمیت انگور تنها در حجم تولید خلاصه نمیشود. پشت هر خوشه انگور، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی قرار دارد؛ از آمادهسازی زمین و نگهداری تاکستان گرفته تا برداشت، حملونقل، بستهبندی، سردخانه، فرآوری و عرضه در بازار. به همین دلیل رونق تولید انگور میتواند بخش قابل توجهی از اقتصاد روستایی استان را تحت تأثیر قرار دهد.
ارومیه؛ یکی از کانونهای اصلی تولید
در میان شهرستانهای استان، ارومیه یکی از مهمترین کانونهای تولید انگور به شمار میرود و در کنار سردشت و میاندوآب سهم قابل توجهی از تولید استان را به خود اختصاص داده است. تنوع ارقام انگور نیز یکی دیگر از مزیتهای این منطقه است؛ بهطوری که طبق اعلام جهاد کشاورزی، حدود ۶۰ رقم بومی و ارقام خارجی در حال توسعه در استان وجود دارد.
این تنوع میتواند برای توسعه بازارهای مختلف یک مزیت مهم باشد؛ زیرا همه انگورها برای یک هدف تولید نمیشوند. بخشی از محصول برای تازهخوری مناسب است، بخشی قابلیت تبدیل شدن به کشمش دارد و بخشی نیز میتواند در صنایع تبدیلی برای تولید محصولاتی مانند آبمیوه، سرکه و شیره انگور مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس آمار اعلامشده برای سال جاری، حدود ۶۰ درصد انگور تولیدی استان به صورت تازهخوری در داخل استان و سایر نقاط کشور توزیع میشود و بخش دیگری نیز به صنایع تبدیلی اختصاص پیدا میکند؛ ضمن اینکه بخشی از محصول نیز به بازارهای خارجی راه مییابد.
صادرات؛ حلقهای که میتواند ارزش انگور را چندبرابر کند
اهمیت اقتصادی انگور زمانی بیشتر میشود که محصول به جای فروش خام، در قالب زنجیره ارزش به بازارهای داخلی و خارجی عرضه شود.
انگور تازه، کشمش، شیره، آبمیوه، سرکه و دیگر فرآوردههای حاصل از این محصول هرکدام بازار متفاوتی دارند و میتوانند به جای یک محصول، چندین مسیر درآمدی برای تولیدکننده و صنایع وابسته ایجاد کنند.
در واقع، مسئله اصلی برای آذربایجانغربی فقط افزایش میزان تولید نیست؛ بلکه باید پرسید از هر تن انگور تولیدشده چه میزان ارزش افزوده ایجاد میشود و چه مقدار از این ارزش در اختیار تولیدکننده، فرآوریکننده و صادرکننده قرار میگیرد.
از این منظر، توسعه سردخانهها، بستهبندی استاندارد، فرآوری صنعتی، زنجیره حملونقل و بازاریابی بینالمللی میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش درآمد حاصل از انگور استان داشته باشد.
انگور؛ محصولی با ارزش غذایی
اهمیت انگور البته به اقتصاد محدود نمیشود. این میوه منبع فیبر، ویتامینهای C و K و ترکیبات گیاهی مختلف است و در کنار مصرف روزانه میوهها و سبزیجات میتواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد. انگور همچنین حاوی ترکیبات پلیفنولی و فیتوکمیکالهایی مانند فلاونوئیدها و آنتوسیانینهاست که به دلیل ویژگیهای آنتیاکسیدانی و زیستی آنها مورد توجه پژوهشهای تغذیهای قرار گرفتهاند.
برخی مطالعات نیز ارتباط مصرف انگور و فرآوردههای آن با شاخصهای سلامت قلب و عروق را بررسی کردهاند؛ با این حال، نباید این یافتهها را به معنای اثر درمانی قطعی انگور دانست. یک فراتحلیل از کارآزماییهای تصادفیشده نشان داده است که برخی فرآوردههای کامل انگور، بهویژه کشمش و پودر انگور، با کاهش اندک فشار خون سیستولیک همراه بودهاند، اما قطعیت شواهد پایین گزارش شده است.
یکی از مهمترین فرصتهای پیشروی آذربایجانغربی، عبور از خامفروشی و حرکت به سمت صنایع تبدیلی و فرآوری است.
وقتی انگور به کشمش، شیره، آبمیوه، سرکه یا سایر محصولات فرآوریشده تبدیل میشود، ماندگاری آن افزایش پیدا میکند و امکان دسترسی به بازارهای دورتر نیز بیشتر میشود. از سوی دیگر، فرآوری میتواند وابستگی تولیدکننده به فروش محصول تازه در مدت کوتاه برداشت را کاهش دهد.
این مسئله بهویژه برای محصولی مانند انگور اهمیت دارد که فصل برداشت آن محدود است و مدیریت بازار پس از برداشت نقش مهمی در حفظ کیفیت و قیمت محصول دارد.
صادرات؛ از مزیت مرزی تا بازار جهانی
آذربایجانغربی از موقعیت جغرافیایی ویژهای برخوردار است و همجواری با کشورهای منطقه میتواند یک مزیت مهم برای صادرات محصولات کشاورزی باشد. اما برای تبدیل این مزیت به درآمد پایدار، صرفاً نزدیکی به مرز کافی نیست؛ محصول باید از نظر کیفیت، بستهبندی، استاندارد، زنجیره سرد و استمرار عرضه نیز توان رقابت در بازار هدف را داشته باشد.از همین رو، آینده انگور آذربایجانغربی را نمیتوان فقط در افزایش سطح زیرکشت یا میزان برداشت خلاصه کرد. هدف اصلی باید افزایش ارزش اقتصادی هر کیلو محصول باشد.
اگر تولیدکننده بتواند محصول باکیفیتتر تولید کند، صنایع تبدیلی آن را فرآوری کنند، بستهبندی استاندارد انجام شود و شبکه صادراتی منسجم شکل بگیرد، انگور میتواند از یک محصول فصلی به یک ظرفیت پایدار برای صادرات غیرنفتی استان تبدیل شود.
مسئله اصلی؛ از تولید تا برند
اکنون آذربایجانغربی ظرفیت قابل توجهی در تولید انگور دارد؛ ۲۴۰ هزار تن تولید پیشبینیشده، ۲۱ هزار هکتار تاکستان و بیش از ۳۰ هزار بهرهبردار، اعدادی هستند که اهمیت این محصول را برای اقتصاد استان نشان میدهند.
اما مرحله بعدی، ساختن برند و بازار برای این محصول است؛ برندی که بتواند انگور آذربایجانغربی و فرآوردههای آن را نه فقط در بازارهای داخلی، بلکه در بازارهای منطقهای و جهانی معرفی کند.
در چنین شرایطی، تاکستان دیگر صرفاً محل تولید انگور نیست؛ نقطه آغاز یک زنجیره اقتصادی است که میتواند از کشاورز تا کارگر صنایع تبدیلی، از بستهبندی تا حملونقل و از بازار داخلی تا صادرات، اشتغال و ارزش افزوده ایجاد کند.
انگور آذربایجانغربی امروز به اندازهای که محصول تولید میکند، ظرفیت اقتصادی نیز در خود دارد؛ مسئله اصلی این است که این ظرفیت تا چه اندازه بتواند از تاکستان عبور کرده و به ارزش افزوده، اشتغال پایدار و صادرات بیشتر تبدیل شود.
آغاز برداشت ۲۴۰ هزار تن انگور از تاکستانهای آذربایجانغربی
محمدرضا اصغری،در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» با اشاره به آغاز فصل برداشت انگور اظهار کرد: پیشبینی میشود امسال بیش از ۲۴۰ هزار تن انگور از سطح ۲۱ هزار هکتار تاکستانهای آذربایجانغربی برداشت شود.
وی افزود: بخش قابل توجهی از این میزان تولید از تاکستانهای آبی استان به دست میآید و انگور به عنوان دومین محصول باغی استراتژیک آذربایجانغربی، نقش مهمی در اقتصاد بخش کشاورزی و معیشت بهرهبرداران دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی با بیان اینکه بیش از ۳۰ هزار بهرهبردار به صورت مستقیم در چرخه تولید انگور استان فعالیت دارند، گفت: رونق تولید این محصول علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم، در بخشهای مختلفی از جمله برداشت، بستهبندی، حملونقل، فرآوری و صادرات نیز زمینه فعالیت اقتصادی ایجاد میکند.
اصغری ادامه داد: فصل برداشت انگور در استان از اوایل شهریور آغاز میشود و تا اواخر مهرماه ادامه دارد؛ همزمانی برداشت با فعالیت واحدهای فرآوری، بهویژه در زمینه تولید کشمش، شیره انگور و سایر فرآوردهها، موجب رونق اقتصادی در مناطق روستایی و افزایش درآمد بهرهبرداران میشود.
وی درباره نحوه مصرف و عرضه انگور تولیدی استان نیز اظهار کرد: حدود ۶۰ درصد از انگور تولیدشده در آذربایجانغربی به صورت تازهخوری در بازارهای سراسر کشور عرضه میشود و بخش دیگری از محصول نیز در صنایع تبدیلی مورد استفاده قرار میگیرد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان افزود: بخشی از انگور تولیدی نیز پس از فرآوری یا به صورت تازه، راهی بازارهای خارجی میشود که این موضوع میتواند در توسعه صادرات محصولات کشاورزی و افزایش ارزش اقتصادی تولیدات باغی استان نقش مؤثری داشته باشد.
اصغری تنوع ارقام انگور در آذربایجانغربی را یکی دیگر از ظرفیتهای مهم این بخش عنوان کرد و گفت: حدود ۶۰ رقم بومی انگور در استان وجود دارد و در کنار آن، توسعه ارقام خارجی نیز در حال انجام است؛ ظرفیتی که نشاندهنده سازگاری اقلیمی منطقه و توان بالای استان در تولید انواع انگور است.
وی خاطرنشان کرد: شهرستانهای ارومیه، سردشت و میاندوآب از مهمترین کانونهای تولید انگور در آذربایجانغربی به شمار میروند و سهم قابل توجهی در تولید این محصول و تأمین نیاز بازارهای داخلی و خارجی دارند.
با توجه به گستردگی تاکستانها، حضور هزاران بهرهبردار و ظرفیت بالای صنایع تبدیلی و صادراتی، انگور نهتنها یک محصول باغی، بلکه یکی از محورهای مهم اقتصاد روستایی و کشاورزی آذربایجانغربی محسوب میشود؛ محصولی که توسعه زنجیره تولید تا فرآوری و صادرات آن میتواند ارزش افزوده بیشتری برای استان ایجاد کند.
آذربایجانغربی در مسیر تکمیل زنجیره ارزش انگور
سخاوت خیرخواه در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» اظهارکرد: انگور یکی از مهمترین محصولات کشاورزی آذربایجانغربی است که علاوه بر ایجاد اشتغال برای بیش از ۳۰ هزار بهرهبردار مستقیم، زنجیرهای گسترده از تولید، فرآوری، بستهبندی، حملونقل و صادرات را در استان شکل داده است.
وی گفت: در حال حاضر حدود ۲۳ هزار هکتار از باغهای استان به کشت انگور اختصاص دارد و سالانه حدود ۱۹۰ هزار تن از این محصول تولید میشود؛ ظرفیتی که زمینه توسعه صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش انگور را فراهم کرده است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجانغربی، با اشاره به ظرفیت ایجادشده در حوزه فرآوری انگور اظهار کرد: تاکنون ۲۰ واحد تولید کنسانتره انگور در استان به بهرهبرداری رسیده است.
وی افزود: از مجموع ۶۲ واحد تولید کنسانتره انگور فعال در کشور، سهم آذربایجانغربی حدود ۳۳ درصد است و استان از نظر تعداد واحدها رتبه نخست کشور را دارد. ظرفیت تولید این واحدها نیز به ۲۸ هزار تن در سال میرسد.
خیرخواه ادامه داد: در حالی که ظرفیت تولید کنسانتره انگور در کشور حدود ۵۱۳ هزار تن است، آذربایجانغربی با سهم ۵.۵ درصدی، در این شاخص نیز رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده است. وی از صدور مجوز برای ۲۴ طرح جدید تولید کنسانتره انگور خبر داد و گفت: این طرحها با ظرفیت مجموع ۲۳ هزار تن در دست احداث هستند که از نظر تعداد طرحها رتبه نخست کشور و از نظر ظرفیت در رتبه دوم قرار داریم.
آذربایجانغربی در تولید آبمیوه انگور رتبه چهارم کشور
مدیرکل صمت آذربایجانغربی همچنین به ظرفیت تولید آبمیوه از کنسانتره انگور اشاره کرد و گفت: اکنون ۳۱ واحد تولیدی در این زمینه با ظرفیت ۱۰۰ هزار تن در استان فعالیت دارند که از نظر تعداد، رتبه چهارم و از نظر ظرفیت تولید، رتبه دوم کشور را به خود اختصاص دادهاند.
به گفته وی، ۱۷ طرح جدید نیز در حوزه تولید آبمیوه از کنسانتره انگور با ظرفیت ۷۱ هزار تن در حال اجراست که میتواند ظرفیت فرآوری این محصول را در استان افزایش دهد.
خیرخواه با اشاره به تنوع محصولات فرآوریشده از انگور در استان اظهار کرد: چهار واحد تولید کشمش با ظرفیت اسمی پنج هزار تن در آذربایجانغربی فعال است و واحدهایی نیز در زمینه تولید آبغوره، شیره انگور و روغن هسته انگور فعالیت میکنند.
وی افزود: یک واحد تولید روغن خام هسته انگور با ظرفیت ۱۰ تن و یک طرح صنعتی با ظرفیت دو هزار تن نیز در استان ظرفیتسازی شده و مجوز یک طرح صنعتی تولید روغن مایع از هسته انگور با ظرفیت ۳۰۰ تن صادر شده است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجانغربی گفت: در مجموع ۷۵ واحد و طرح صنعتی در حوزه فرآوری انگور و صنایع پاییندستی این محصول در استان مجوز فعالیت دریافت کردهاند که شامل ۴۱ واحد صنعتی فعال و ۳۴ طرح در حال اجرا است. این واحدها و طرحها در شهرستانهای ارومیه، نقده، خوی، مهاباد، سردشت، سلماس و میاندوآب مستقر هستند.
خیرخواه در بخش دیگری از سخنان خود از ثبت جهانی محصولات صادراتی ارومیه خبر داد و گفت: با تلاش وزارت صمت، انگور و سیب ارومیه در سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) به ثبت جهانی رسیده و این موضوع سال گذشته از سوی وزیر صمت به استان ابلاغ شده است. وی تأکید کرد: توسعه صنایع تبدیلی، فرآوری محصولات جانبی و افزایش ظرفیت صادرات میتواند نقش مهمی در تکمیل زنجیره ارزش انگور و تبدیل این محصول به یک ظرفیت اقتصادی پایدار برای آذربایجانغربی داشته باشد.
گزارش از: رقیه وکیلی
انتهای خبر/ و
