به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، آب فقط یک نیاز روزمره نیست؛ آب، پایه زندگی، کشاورزی، دامپروری، صنعت، محیطزیست و ماندگاری یک جامعه است.
در سالهای اخیر، کاهش منابع آبی و تغییرات اقلیمی، مسئله آب را به یکی از مهمترین چالشهای پیش روی بسیاری از مناطق کشور تبدیل کرده است؛ چالشی که آذربایجانغربی نیز از آن در امان نمانده است.
در چنین شرایطی، صرفهجویی در مصرف آب دیگر یک توصیه اخلاقی یا رفتاری ساده نیست، بلکه ضرورتی اقتصادی و اجتماعی است. برای بررسی ابعاد مختلف این مسئله، با «علی علیزاده دارابی» کارشناس مسائل اقتصادی درباره اهمیت آب، پیامدهای اقتصادی کمآبی، نقش مردم و مسئولان و راهکارهای اصلاح الگوی مصرف گفتگو کردهایم.
اروم نیوز: آب چرا باید یک مسئله اقتصادی تلقی شود؟
علیزاده دارابی: وقتی درباره آب صحبت میکنیم، نباید آن را فقط از منظر محیطزیست یا تأمین آب شرب ببینیم. آب یکی از مهمترین نهادههای تولید است. کشاورزی بدون آب امکانپذیر نیست، دامپروری به آب نیاز دارد، بسیاری از فعالیتهای صنعتی وابسته به منابع آبی هستند و حتی فعالیتهای خدماتی و زندگی شهری نیز بدون دسترسی پایدار به آب امکان ادامه ندارند.
بنابراین هرگاه منابع آب کاهش پیدا میکند، آثار آن مستقیماً وارد اقتصاد میشود. کاهش تولید، افزایش هزینهها، کاهش درآمد کشاورزان، فشار بر اشتغال و در نهایت افزایش هزینه زندگی مردم، بخشی از پیامدهای اقتصادی بحران آب است.
اگر امروز برای مدیریت منابع آب تصمیم نگیریم، در آینده مجبور خواهیم شد هزینه بسیار بیشتری برای جبران خسارتهای ایجادشده پرداخت کنیم. اقتصاد به ما میگوید پیشگیری معمولاً بسیار کمهزینهتر از جبران خسارت است.
اروم نیوز: آیا میتوان گفت بحران آب مستقیماً با معیشت مردم ارتباط دارد؟
علیزاده دارابی: قطعاً. تصور کنید یک کشاورز با کاهش منابع آب مواجه شود. نخستین اتفاق، کاهش سطح زیرکشت یا کاهش تولید است. وقتی تولید کاهش پیدا میکند، درآمد کشاورز کم میشود. این مسئله میتواند بر کارگران بخش کشاورزی، حملونقل، صنایع تبدیلی، بازار و حتی درآمدهای محلی نیز اثر بگذارد.
در واقع آب در اقتصاد یک زنجیره ایجاد میکند. کمبود آن فقط یک حلقه را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه میتواند کل زنجیره تولید و معیشت را دچار مشکل کند.
به همین دلیل است که باید آب را یک سرمایه عمومی و یک دارایی راهبردی بدانیم، نه منبعی که تصور کنیم همیشه و بدون محدودیت در اختیار ما خواهد بود.
اروم نیوز: در آذربایجانغربی، اهمیت مدیریت مصرف آب بیشتر در چه بخشهایی دیده میشود؟
علیزاده دارابی: آذربایجانغربی ظرفیتهای مهمی در حوزه کشاورزی و دامپروری دارد و طبیعتاً بخش قابل توجهی از اقتصاد برخی مناطق استان با آب گره خورده است. از طرف دیگر، آب شرب شهرها و روستاها، منابع زیرزمینی، رودخانهها و تالابها نیز نیازمند حفاظت هستند.
بنابراین نمیتوان مسئله آب را فقط از زاویه مصرف خانگی بررسی کرد. باید یک نگاه جامع وجود داشته باشد که در آن مصرف شهری، کشاورزی، صنعتی و زیستمحیطی همزمان دیده شود.
هرگونه برنامهریزی برای آینده استان باید یک سؤال اساسی را پاسخ دهد: با منابع آبی که در اختیار داریم، چه میزان و چه نوع فعالیت اقتصادی امکان تداوم دارد؟
این سؤال بسیار مهم است؛ زیرا اگر فعالیت اقتصادی متناسب با ظرفیت آبی منطقه تعریف نشود، در آینده با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد.
اروم نیوز: برخی معتقدند صرفهجویی مردم به تنهایی نمیتواند مشکل آب را حل کند. نظر شما چیست؟
علیزاده دارابی: این حرف تا حدی درست است. مردم یکی از اضلاع مدیریت مصرف هستند، اما تمام مسئله نیستند.
اگر یک شهروند در خانه مصرف آب خود را کاهش دهد، اقدام ارزشمندی انجام داده است؛ اما همزمان باید در شبکه توزیع، کشاورزی، صنعت و مدیریت منابع نیز اصلاحات جدی صورت گیرد.
نباید مسئولیت مدیریت آب را فقط بر دوش مردم گذاشت. دولت، دستگاههای اجرایی، شهرداریها، شرکتهای آب و فاضلاب، بخش کشاورزی، صنایع و خود مردم، همگی در این موضوع مسئولیت دارند.
از طرف دیگر، این مسئله نباید باعث شود مردم تصور کنند رفتار آنها بیاهمیت است. مجموعه رفتارهای کوچک میلیونها نفر میتواند اثر بسیار بزرگی ایجاد کند.
اروم نیوز: به نظر شما مهمترین مشکل در فرهنگ مصرف آب چیست؟
علیزاده دارابی: یکی از مشکلات این است که آب در ذهن بسیاری از مردم همچنان یک کالای فراوان و تقریباً بدون محدودیت تلقی میشود. وقتی فرد هزینه واقعی یک منبع را احساس نکند، معمولاً انگیزه کمتری برای کاهش مصرف دارد.
البته منظور من این نیست که صرفاً با افزایش قیمت آب میتوان مسئله را حل کرد. این موضوع باید بسیار دقیق و عادلانه بررسی شود؛ زیرا آب یک نیاز اساسی است و سیاستگذاری قیمتی نباید به اقشار کمدرآمد فشار وارد کند.
در کنار سیاستهای اقتصادی، باید فرهنگسازی، آموزش، اطلاعرسانی و ایجاد ابزارهای اندازهگیری و کنترل مصرف نیز جدی گرفته شود.
اروم نیوز: آیا صرفهجویی در آب میتواند به یک مزیت اقتصادی تبدیل شود؟
علیزاده دارابی: حتماً. ما معمولاً صرفهجویی را به معنای «کمتر مصرف کردن» میبینیم، در حالی که نگاه اقتصادیتر این است که با همان مقدار آب، ارزش بیشتری تولید کنیم.
برای مثال در کشاورزی، استفاده از روشهای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، کاهش تبخیر و افزایش بهرهوری آب میتواند به این معنا باشد که کشاورز با مصرف آب کمتر، تولید اقتصادی بیشتری داشته باشد.
این همان مفهوم بهرهوری است. هدف نباید صرفاً کاهش مصرف باشد؛ هدف باید افزایش بهرهوری و جلوگیری از هدررفت باشد.
اروم نیوز: در بخش کشاورزی چه تغییراتی ضروری است؟
علیزاده دارابی: کشاورزی باید به سمت «تولید متناسب با ظرفیت آبی منطقه» حرکت کند. نمیتوان بدون توجه به منابع آب، الگوی تولید را برای سالهای طولانی ادامه داد.
اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاریهای نوین، استفاده از فناوری، آموزش کشاورزان، کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و حمایت اقتصادی از کشاورزانی که به سمت روشهای کممصرف حرکت میکنند، میتواند بخشی از راهحل باشد.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ کشاورز نباید احساس کند که هزینه اصلاح الگوی مصرف فقط بر عهده اوست. اگر از کشاورز انتظار تغییر داریم، باید آموزش، تسهیلات، بازار مناسب و حمایتهای لازم نیز در اختیار او قرار گیرد.
اروم نیوز: نقش مردم در مدیریت بحران آب چیست؟
علیزاده دارابی: مردم نقش بسیار مهمی دارند؛ نه فقط در مصرف خانگی، بلکه در مطالبهگری.
صرفهجویی در مصرف آب در خانه، جلوگیری از شستوشوی بیرویه، توجه به نشتیها، استفاده صحیح از تجهیزات و آموزش کودکان، اقدامات سادهای هستند که میتوانند اثرگذار باشند.
اما مردم باید یک نقش مهم دیگر هم داشته باشند و آن مطالبهگری است. شهروند باید از مسئول بپرسد منابع آب منطقه چگونه مدیریت میشود؟ میزان هدررفت شبکه چقدر است؟ برای کاهش برداشت از منابع زیرزمینی چه برنامهای وجود دارد؟ و برای حمایت از کشاورزان چه اقداماتی انجام شده است؟
رسانه نیز میتواند این پرسشها را به مطالبه عمومی تبدیل کند.
اروم نیوز: رسانه در این میان چه نقشی دارد؟
علیزاده دارابی: رسانه میتواند حلقه اتصال مردم، کارشناسان و مسئولان باشد. پرداختن به آب نباید فقط زمانی اتفاق بیفتد که بحران ایجاد شده یا آب یک منطقه قطع شده است.
رسانه باید مسئله را مستمر دنبال کند؛ آمار و اطلاعات را منتشر کند، درباره دلایل بحران گفتوگو کند، عملکرد دستگاههای مسئول را بررسی کند و در کنار نقد، راهکارهای کارشناسی را نیز به جامعه معرفی کند.
از طرف دیگر، رسانه نباید صرفاً مردم را مخاطب توصیههای صرفهجویی قرار دهد. باید سهم دستگاههای اجرایی، بخش کشاورزی، صنایع و شبکههای توزیع نیز به همان اندازه مورد بررسی قرار گیرد.
اروم نیوز: اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، هزینه اقتصادی آن چه خواهد بود؟
علیزاده دارابی: هزینه آن میتواند بسیار سنگین باشد. کاهش تولید کشاورزی، افزایش هزینه تأمین آب، افت درآمد خانوارهای وابسته به کشاورزی، کاهش جذابیت سرمایهگذاری، مهاجرت از مناطق کمآب و افزایش هزینههای دولت برای تأمین زیرساخت، تنها بخشی از این پیامدهاست.
مهمتر از همه اینکه برخی خسارتهای ناشی از بحران آب برگشتپذیر نیستند یا بازگشت آنها بسیار زمانبر است.
به همین دلیل باید نگاه ما از «مدیریت بحران» به «مدیریت پیشگیرانه منابع آب» تغییر کند.
اروم نیوز: آیا صرفهجویی به معنای کاهش کیفیت زندگی است؟
علیزاده دارابی: خیر. این یکی از برداشتهای اشتباه است. صرفهجویی الزاماً به معنای محرومیت نیست؛ به معنای جلوگیری از مصرف بیهدف است.
میتوان بدون کاهش کیفیت زندگی، مصرف آب را مدیریت کرد. یک شیر آب معیوب، یک لوله نشتی، آبیاری در زمان نامناسب یا استفاده بیش از نیاز، هیچ ارزش اقتصادی برای ما ایجاد نمیکند.
بنابراین باید فرهنگ «مصرف کمتر» را به فرهنگ «مصرف درست» تبدیل کنیم.
اروم نیوز: اگر بخواهید یک پیام مشخص به مردم بدهید، چه میگویید؟
علیزاده دارابی: باید بدانیم هر قطره آبی که امروز بدون برنامه مصرف میکنیم، ممکن است بخشی از سرمایهای باشد که فردا برای تولید، کشاورزی، محیطزیست یا حتی تأمین آب شرب به آن نیاز داریم.
مسئله آب متعلق به یک دستگاه یا یک دولت نیست؛ مسئله همه جامعه است. مردم باید مصرف خود را اصلاح کنند، مسئولان باید مدیریت منابع و زیرساختها را بهبود دهند، کشاورزان باید به سمت بهرهوری بیشتر حرکت کنند و رسانهها باید این موضوع را به صورت مستمر در افکار عمومی زنده نگه دارند.
آب، مسئله امروز ماست؛ اما تصمیمی که درباره آن میگیریم، آینده نسلهای بعد را نیز تعیین خواهد کرد.
اروم نیوز: سخن پایانی
علیزاده دارابی: اگر بخواهیم درباره توسعه پایدار، اشتغال، تولید و آینده اقتصادی آذربایجانغربی صحبت کنیم، نمیتوانیم مسئله آب را نادیده بگیریم. اقتصاد بدون منابع طبیعی پایدار نمیماند و آب یکی از مهمترین این منابع است.
امروز فرصت داریم قبل از آنکه بحران عمیقتر شود، الگوی مصرف و شیوه مدیریت منابع را اصلاح کنیم. صرفهجویی آب نباید یک کمپین کوتاهمدت باشد؛ باید به یک رفتار دائمی و بخشی از سیاست.
انتهای خبر/
