به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، شفق حاجیزاده دبیر انجمن سواد رسانهای آذربایجان غربی در یادداشتی نوشت: کلیکبیت یک شکل از تبلیغات فریبنده است که با لینکهایی طراحی میشود تا توجه کاربر را جلب کند و او را به کلیک، خواندن، تماشا یا شنیدن محتوایی خاص وادار سازد؛ ویژگی تعیینکننده آن، فریبنده بودن — معمولاً هیجانانگیز یا گمراهکننده بودن — است.
این تعریف رسمی، ماهیت پدیدهای را نشان میدهد که امروز به یکی از چالشهای جدی رسانههای آنلاین تبدیل شده است. کلیکبیت صرفاً یک تکنیک تبلیغاتی نیست؛ نشانهای از تغییرات عمیقتر در اکوسیستم رسانهای است که در آن، «کلیک» به معیار اصلی موفقیت تبدیل شده است.
مکانیزمی به نام «شکاف کنجکاوی»
روانشناسان، مکانیزم اصلی کلیکبیت را «شکاف کنجکاوی» مینامند. انسانها بیشترین علاقه را به موضوعاتی دارند که درباره آنها اندکی میدانند، اما نه کاملاً. اگر عنوان خبری چیزی را فاش کند اما بخشی را پنهان نگه دارد، کنجکاوی مخاطب تحریک میشود و او را به کلیک وامیدارد.
این همان نقطهای است که مرز میان روزنامهنگاری مسئولانه و فریب رسانهای مشخص میشود.
اقتصاد توجه؛ وقتی کلیک، جای خبر را میگیرد
تحول دیجیتال، «عملکرد دیجیتال» و کلیکها را به یکی از عوامل اصلی تأثیرگذار بر اولویتهای تحریریه اتاقهای خبری آنلاین تبدیل کرده است. در حالی که درآمد بیشتر رسانههای سنتی از اشتراکها تأمین میشود، رسانههای آنلاین عمدتاً برای جلب توجه کاربران رقابت میکنند و مدل درآمدی آنها به تبلیغات وابسته است که مهمترین معیار آن تعداد کلیک است.
برخی رسانهها حتی به خبرنگاران خود برای کلیکهایی که داستانهایشان تولید میکند پاداش میدهند؛ امری که تولید عناوین هیجانانگیز را تشویق میکند.
یافتهها؛ کلیکبیت مؤثر است، اما هزینه دارد
پژوهشی بر روی ۲۵ هزار و ۶۰۰ توییت از سازمانهای خبری نشان داد که رسانههای آنلاین بومی بهطور قابلتوجهی بیشتر از رسانههای سنتی از ویژگیهای هیجانانگیز استفاده میکنند. همچنین رابطهای مثبت بین تعداد ویژگیهای هیجانانگیز و تعداد لایکها و بازتوییتها مشاهده شد که تأثیرگذاری کلیکبیت را تأیید میکند.
اما یک پارادوکس مهم در نتایج نظرسنجی از مخاطبان جوان دیده میشود: بیشتر پاسخدهندگان کلیکبیت را میشناسند و نقد میکنند، اما همزمان به مصرف آن ادامه میدهند — بهویژه در فرمتهای کوتاه بصری که در تیکتاک، اینستاگرام و یوتیوب غالب هستند.
رابطه غیرخطی کلیکبیت و کیفیت خبری
مطالعهای در آلبانی با ساخت دو شاخص «کلیک» و «کیفیت» نشان داد که رابطه بین کلیکپذیری و کیفیت نه خطی است و نه بهطور خودکار متضاد. برخی رسانهها موفق میشوند عناوین جذاب را با استانداردهای تحریریه ترکیب کنند، اما مشکل زمانی ظاهر میشود که منطق عملکرد بر تأیید، زمینه و کنترل تحریریه غالب شود.
چرا این موضوع برای ما مهم است؟
زمانی که الگوریتمها بر اولویتهای تحریریه تأثیر میگذارند و فشار اقتصادی، تأیید و زمینه را به حاشیه میراند، اعتماد مخاطب به رسانه به تدریج فرسایش مییابد.
خبرگزاریها و رسانههای آنلاین باید بیاموزند که عملکرد دیجیتال را بدون تقلیل روزنامهنگاری به یک محصول کوتاهمدت کلیکمحور متعادل کنند. کلیکبیت ممکن است در کوتاهمدت مخاطب جلب کند، اما در بلندمدت، سرمایه اصلی هر رسانه یعنی اعتماد را از بین میبرد.
حرف آخر
کلیک، معیار موفقیت نیست؛ اعتماد، سرمایه رسانه است.
مسیر درست، تربیت مخاطب آگاه و تولید محتوای مسئولانهای است که هم دیده شود و هم به آن اعتماد شود.
