مقدمه
اسعد فرجی یکی از محیطبانان اداره محیط زیست سردشت در گفت و گو با خبرنگار بلفت گفت: حوضه رودخانه زاب در منطقه ای با آب و هوای سرد و معتدل کوهستانی و رژیم بارندگی مدیترانه ای با دمای متوسط ۷/۱۱ تا ۳/۱۳ و بارندگی ۷۰۰ میلی لیتر واقع است.
این حوضه از نظر سیاسی شامل شهرستان های پیرانشهر و سردشت در آذربایجان غربی و قسمتی از بانه در استان کردستان می باشد.
رودخانه زاب به به عنوان یکی از بزرگترین رودخانه های آذربایجان غربی از ارتفاعات مهم رشته کوههای زاگرس در این استان سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی طولانی به حوضه آبریز خلیج فارس سرازیر می شود.
این رودخانه از شمال به جنوب در داخل حوضه زاب جریان داشته و دره ای ایجاد کرده است که زیبایی های طبیعی آن در طول مسیر و در جاده اصلی سردشت به سمت پیرانشهر تصاویری بدیع و دلنشین از آثار طبیعی بوجود آورده است ،در مسیر یاد شده اگر رهسپار شوید بی شک علاوه بر حس وهمناکی که از مسیر پرپیچ و جاده باریک آن خواهید داشت ، زیباییهای آن دل هر بیننده ای را به وجد می آورد.
این رودخانه وحشی در مسیر تنگ و پر پیچ و شیب خود از چکو تا گرژال و از مسیر آلان تا مرز عراق بی هیچ ایستادنی و پرخروش ، سالهاست که چشم روشنی این دیار است .
رودخانه زاب از بزرگترین رودخانه های مرزی کشور است
نقش بی بدیل آب در مسایل اجتماعی و سیاسی وغیره بسیار با اهمیت است حدود۴۰ درصد جمعیت جهان در مناطقی زندگی می کنند که حوضه های آبریز آنها بین دو یا چند کشور مشترک است. هندوستان با بنگلادش بر سر آب گنگ ، مکزیک با آمریکا بر سر رودخانه کلرادو، چک –اسلواکی با مجارستان بر سر رودخانه دانوب، و تایلند و ویتنام بر سر رودخانه مکونگ در برخوردند .بی شک یکی از نکات دارای اهمیت بالا در خصوص رودخانه زاب اهمیت سیاسی آن است و یکی از بزرگترین رودهای مرزی ایران به شمار می رود .
هم اینک در نزدیکی روستای کولسه و حد فاصل این روستا و روستای ورچک مراحل ساخت مربوط به ایجاد سد و نیروگاه برق آبی و نیز انتقال آب رودخانه زاب به حوضه آبریز دریاچه ارومیه در حال انجام است و میرود تا در آینده ای نزدیک شاهد تغییر سیمای زیست محیطی منطقه باشیم .
انقلاب صنعتی و معضل آلودگی آب در نبود پوشش گیاهی حوزه آبریز
تا قبل از شروع انقلاب صنعتی در اروپا مشکلی از نظر آلودگی آب رودخانهها به صورت کنونی وجود نداشت ولی بعد از آن بعلت تخلیه فاضلاب و مواد زاید صنایع مختلف به رودخانهها اثرات زیانبخش آلوگی آب بتدریج نمایان گشت و از آن زمان نه تنها در اروپا، بلکه در بسیاری از جوامع صنعتی دیگر نیز مساله آلودگی آب رودخانهها صورت جدی پیدا کرد.
یکی از عوامل که باعث تشدید آلودگی آب رودخانهها میگردد جریان آب باران به روی سطح زمین است که این عمل در صورتی که پوشش گیاهی حوزه آبریز رودخانه آسیب دیده باشد، باعث فرسایش شدید خاک و هجوم رسوبات به داخل رودخانه و همچنین سایر آلایندهای موجود در سطح زمین میگردد. از دیگر منابع آلودگی آب رودها تخلیه زباله روستاها و شهرهای کوچک و دامداری و صنایع واقع در حاشیه طول مسیر رودخانه میباشد.
آلودگی آب رودها را در حقیقت میتوان شاخص آلودگی محیط زیست بر اثر فعالیتهای انسانی به حساب آورد. زیرا رودها تنها منابع آبی هستند که مسافات طولانی را از میان شهرها و روستاها و مناطق صنعتی طی میکنند و به انواع گوناگون آلوده سازها آلوده میشوند.
چون از آب رود بیش از هر منبع دیگر برای مصارف گوناگون مانند کشاورزی، خانگی، تجاری و صنعتی استفاده میشود. یک رود آلوده میتواند اثرات سوء گستردهای بر روی محیط زیست داشته باشد.
رودخانه زاب در معرض آلودگی است
هم اکنون رودخانه زاب نیز همچون بسیاری از رودخانه های کشور در معرض آلودگیهای فراوان از جمله پساب های صنعتی و فاضلابهای خانگی قرار دارد و در بسیاری از روستاهای مسیر، مقدار زیادی پسماندهای جامد و پلاستیکهای ناشی از فعالیتهای انسانی و گردشگران به آب ریخته می شود که هر از چندگاهی به شکل نقطه ای در سواحل شناور می شوند.
آب در مقابل تقاضای زیاد و منابع محدود آن
زندگی در شهر آنقدر فکر ما را به خود مشغول داشته است که تصور اینکه مشکلات مربوط به تولید مواد غذایی و یا آبیاری مزارع ممکن است ارتباطی به ما داشته باشد برایمان نامقدور است و این مسائل را فقط در حیطه کار زارعین و یا مهندسان می پنداریم.
شاید تصور شود که در عصر سفر به فضا و ارتباطات رادیوئی و تکنولوژی پیشرفته دیگر نباید در مورد کمبود آب و تولید محصولات کشاورزی نگرانی به خود راه دهیم اما حقیقت چیز دیگری است.
با کمبود آب و تقاضای زیاد در مقابل منابع محدود آن، آبیاری نامناسب اراضی، از بین رفتن حاصلخیزی زمینها و دیگر مسائل زیست محیطی و اقتصادی که پروژه های بزرگ آبیاری با آن روبرو هستند با تردید می توان گفت که بتوانیم در سالهای آینده غذای کافی برای جمعیت جهان فراهم آوریم.
کشاورزی بالاترین مصرف آب را دارد
در طول قرن بیستم جمعیت به شکل غول آسائی جهش نموده است این جهش عمدتاً در اواسط قرن و همزمان با انقلاب سبز بود که در آن مصرف کودهای شیمیایی، بذور اصلاح شده، سموم آفات نباتی و خلاصه آبیاری مزارع به اوج خود رسید.
هنوز کشاورزی بالاترین مصرف آب را به خود اختصاص داده است به طوری که ۶۵ درصد کل مصرف آب جهان مربوط به کشاورزی است و این صنعت دومین مصرف کننده عمده آب است مصارفی همچون خانگی، مدارس، تجاری و فعالیت های دیگر شهری کمتر از یک دهم مصرف روزانه آب در دنیا به شمار می رود.
رودخانه زاب نماد سردشت است
رودخانه زاب تنها یک رودخانه نیست یک نماد است اخیراً در یک نظر سنجی در یکی از سایت های اینترنتی محلی به عنوان نماد شهر سردشت معرفی شد.
علاوه بر اهمیت سیاسی اجتماعی این رودخانه از دیرباز این رودخانه کهن محل تأمین ماهیان رودخانه ای برای غذای مردم و ساکنین منطقه بوده است استفاده از تور و قلاب و غیره اما در این میان روشهای ناپسند مانند موتور برق، سم و مواد منفجره برای صید ماهی که هر از چند گاهی چون تیشه بر ریشه این اکوسیستم بی نظیر آبی فرود می آیند از تهدیدات اصلی این رودخانه به شمار می روند.
صید ماهی با موتور برق به دلیل تسهیل امر بسیار شایع است بسیار پیش آمده که تعدادی از افراد گاهی تنها برای سرگرمی و از روی ناآگاهی با استفاده از موتور برق و شوک الکتریکی به ماهیان این رودخانه آسیب می رسانند.
ماهیها به خاطر شوک ناشی از برق کج و معوج می شوند
این روش نه تنها ماهیان، بلکه در مجموع روند زیستی رودخانه را تهدید می کند در فرایند صید با موتور برق به علت شوک ناشی از الکتریسیته تمام موجودات زنده تا شعاع مشخصی از مرکز جریان برق به طور کامل تلف می شوند و اینگونه ناخواسته خود باعث از بین رفتن و عدم اجازه تجدید حیات برای ماهیانی می شویم که یکی از بخش های اصلی در سبد غذایی ما به شمار می رود.
اگرچه تحقیقات مفصلی در زمینه آسیبهای فراوان این شیوه از صید صورت نگرفته اما شناسایی ماهیهایی که با این روش صید شده اند کار بسیار آسانی است، ماهیها به خاطر شوک ناشی از برق به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و کج و معوج می شوند.
همانطور که بیان شد تمام زیست مندان آبی در طول مسیر از جمله سایر ماهیان غیر خوراکی و خرچنگ و غیره به سرنوشتی مشابه دچار می شوند این قضیه در فصل تخمگذاری ماهی بسیار خطرناکتر است زیرا با از بین بردن تخمها بقای نسل ماهیهان مختلف را به خطر می اندازد.
استفاده از موتور برق به نیت تفریح
از نظر قوانین زیست محیطی نیز تحت هیچ شرایطی روشهای کشتار جمعی صید و شکار مجاز نمی باشد.
موضوع دیگری که در خصوص روش صید ماهی با این شیوه قابل تأمل است خطرناک بودن آن برای خود صیادان است در طول چند سال اخیر چند نفر به دلیل برق گرفتگی و یا مواد انفجاری جان خود را از دست داده و یا معلول شده اند.
اگرچه به طور کلی این روشهای صید در میان بسیاری از مردم منطقه امری کامل ناپسند و شرورانه به حساب می آید اما متأسفانه بسیاری از افراد در قالب گروههای چند نفری و به نیت تفریح و سرگرمی مخصوصآ در ایام تعطیل کماکان به این عمل خود ادامه می دهند و با لذت و ولع خاصی نیز این کار را انجام می دهند.
به نظر می رسد که بیشتر کسانی که مرتکب این عمل وقیح می شوند تنها جنبه تفریحی مسئله را درنظر می گیرند اینکه در یک هوای خوب بهاری و به اتفاق دوستان با نیت آب تنی و تفریح راهی رودخانه شویم و در کنار آن سفره ای از کباب ماهی که با موتور برق صید شده بیاراییم کم کم به تفریحی در میان مردم تبدیل می شود.
هدف از بیان موضوع اشاره به این مسئله است که گروهی از افراد تنها با نیت تفریح و شادکامی و صرف یک لذت کذائی به انجام این کار میپردازند که نه از لحاظ قانونی و نه از حیث شرع و آداب احترام به حقوق حیوانات امری پسندیده نیست.
آسیب دیدن جدی رودخانه زاب در صورت صید بی رویه
امروزه با هجوم بی رویه انسان به طبیعت بر همگان مشخص شده است که تمام منابع طبیعی دارای ظرفیت مشخصی هستند که در صورت عدم رعایت خود ما انسانها باز سازی و بازیابی طبیعت از این آسیبها نه تنها امکان پذیر نخواهد بود بلکه معضلی بزرگ برای ما خواهد شد.
رودخانه ها نیز همجون سایر مواهب الهی از این اصل مستثنی نبوده و در صورت صید بی رویه آسیب های جدی خواهد دید که درآخر دود آن به چشم خودمان میرود.
برای صید ماهی در رودخانه روش های زیادی وجود دارد
تلاش می شود که با اطلاع رسانی و آموزش و آگاه سازی و غیره چنین مشکلاتی را به کمترین میزان خود رساند برای صید ماهی رودخانه روشهای بهتری وجود دارد دریافت پروانه صید در فصول مجاز یا ماهیگیری با قلاب در یک غروب آرام در مسیر این رودخانه زیبا هیچ هزینه ای ندارد و بسیار هم دلنشین است،گاهی لازم است کمی تأمل کرد تاوان گناهمان مکافات سنگینی خواهد بود.
گفت و گوی آرام ظاهری با اسعد فرجی از محیطبانان اداره محیط زیست سردشت
انتهای پیام/
