به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، آفتابگردان برای بسیاری از مردم شاید تنها یک محصول کشاورزی و بخشی از آجیل و تنقلات باشد، اما در آذربایجانغربی داستان متفاوت است. این محصول در بخشهایی از استان، بهویژه شهرستان خوی، با زندگی اقتصادی هزاران بهرهبردار گره خورده و از مرحله کشت و برداشت تا خرید، فروش، بستهبندی و فرآوری، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را شکل داده است.
بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی، در سال زراعی جاری ۴۲ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی استان به کشت آفتابگردان آجیلی و یک هزار و ۳۵۰ هکتار نیز به آفتابگردان روغنی اختصاص یافته است. حاصل این سطح زیرکشت، بیش از ۹۸ هزار و ۳۰۰ تن محصول برآورد شده که بیش از ۹۵ هزار و ۶۰۰ تن آن مربوط به آفتابگردان آجیلی و حدود ۳ هزار و ۳۰۰ تن مربوط به نوع روغنی است.
این ارقام، اهمیت آفتابگردان را در ساختار کشاورزی استان نشان میدهد؛ محصولی که بخش قابل توجهی از تولید آن علاوه بر مصرف داخل استان، پس از بستهبندی و فرآوری به دیگر نقاط کشور ارسال میشود و از این مسیر برای بخشهای مختلف اقتصادی منطقه ارزش ایجاد میکند.
خوی؛ قلب تولید آفتابگردان
در میان شهرستانهای آذربایجانغربی، نام خوی بیش از سایر مناطق با آفتابگردان گره خورده است. طبق آمار اعلامشده، بیشترین سطح زیرکشت آفتابگردان استان در خوی قرار دارد و نقده، پیرانشهر و چایپاره نیز در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
در سال جاری بیش از ۲۳ هزار هکتار از اراضی خوی به آفتابگردان آجیلی اختصاص یافته و پیشبینی شده حدود ۶۲ هزار تن محصول از این مزارع برداشت شود؛ ارزش ریالی این میزان تولید نیز حدود ۲۳ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
این حجم تولید به خوبی نشان میدهد که آفتابگردان در خوی از یک فعالیت صرفاً زراعی فراتر رفته و به یک فعالیت اقتصادی منطقهای تبدیل شده است.
از مزرعه تا بازار؛ زنجیرهای که هنوز جای توسعه دارد
اهمیت اقتصادی آفتابگردان تنها به ارزش محصول برداشتشده محدود نمیشود. تولید بذر، خدمات کشاورزی، برداشت، حملونقل، خرید و فروش، انبارداری، بستهبندی و فرآوری، هر کدام حلقههایی از زنجیره اقتصادی این محصول هستند.
در همین زمینه، رئیس اتحادیه خشکبار خوی از فعالیت حدود ۲۵۰ حجره در میدان عرضه تخم آفتابگردان این شهرستان خبر داده و اعلام کرده است که حدود ۳۰۰ کارگر ساده نیز روزانه در این مجموعه فعالیت دارند.
بنابراین هر تن آفتابگردانی که از زمینهای کشاورزی برداشت میشود، تنها یک عدد در آمار تولید نیست؛ بلکه میتواند بخشی از یک زنجیره اشتغال و درآمد را در منطقه فعال کند.
با این حال، چالش اصلی در چنین محصولی، عبور از خامفروشی و حرکت به سمت ایجاد ارزش افزوده بیشتر است. هرچه فرآوری، بستهبندی استاندارد، برندسازی و بازاریابی این محصول در داخل استان توسعه پیدا کند، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصول میتواند در منطقه باقی بماند.
مسئله بذر و کیفیت تولید
یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر در خصوص آفتابگردان مطرح شده، کیفیت و تأمین بذر است. بخش قابل توجهی از مزارع خوی با استفاده از بذور هیبرید کشت میشوند و ارقامی مانند S300، S400، G1 و آفان در میان کشاورزان مورد استفاده قرار میگیرند.
در کنار مزیتهای ارقام هیبرید، موضوع نظارت بر کیفیت و سلامت بذر نیز اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه بذر نامرغوب یا آلوده میتواند علاوه بر کاهش عملکرد، هزینههای تولید کشاورز را افزایش داده و حتی تبعاتی برای سلامت خاک و تولید سالهای آینده داشته باشد.
از این منظر، توسعه آزمایشگاههای تخصصی، نظارت بر زنجیره تأمین بذر و دسترسی کشاورزان به بذور استاندارد، بخشی از سیاستهای ضروری برای حفظ جایگاه استان در تولید آفتابگردان است.
فرصت صادراتی و صنایع فرآوری
آذربایجانغربی به دلیل موقعیت جغرافیایی خود و همجواری با مرزهای بینالمللی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت محصولات کشاورزی دارد. آفتابگردان نیز میتواند از این ظرفیت بهرهمند شود؛ اما برای حضور قدرتمندتر در بازارهای خارج از استان و حتی بازارهای خارجی، صرف تولید محصول کافی نیست.
بستهبندی استاندارد، فرآوری، درجهبندی، ایجاد برند منطقهای، کنترل کیفیت و ایجاد شبکه بازاریابی میتواند ارزش اقتصادی محصول را چند برابر کند.
به بیان دیگر، پرسش مهم برای آینده آفتابگردان استان تنها این نیست که «چقدر تولید میکنیم؟» بلکه باید پرسید «چه میزان از ارزش نهایی محصول در آذربایجانغربی ایجاد میشود؟»
آفتابگردان و آینده کشاورزی استان
در شرایطی که کشاورزی آذربایجانغربی با چالشهایی مانند محدودیت منابع آب، تغییرات اقلیمی و ضرورت اصلاح الگوی کشت مواجه است، توسعه هر محصول باید با ملاحظات اقتصادی و منابع طبیعی همراه باشد.
در چنین شرایطی، حفظ مزیتهای منطقهای در محصولاتی مانند آفتابگردان، در کنار افزایش بهرهوری، استفاده از ارقام مناسب، مدیریت مصرف آب و توسعه روشهای نوین کشاورزی، میتواند به تقویت اقتصاد روستایی کمک کند.
آفتابگردان امروز برای آذربایجانغربی یک محصول با سابقه و شناختهشده است؛ اما آینده آن به میزان موفقیت استان در تبدیل «تولید» به «زنجیره ارزش» وابسته است.
اگر تولیدکننده تنها فروشنده محصول خام باقی بماند، بخش محدودی از ارزش اقتصادی را دریافت میکند؛ اما زمانی که تولید، فرآوری، بستهبندی، برندینگ و بازاررسانی در کنار یکدیگر قرار گیرند، آفتابگردان میتواند از یک محصول کشاورزی به یک مزیت اقتصادی پایدار برای استان تبدیل شود.
در این میان، خوی با ظرفیت گسترده تولید، بازار تخصصی و نیروی انسانی فعال، میتواند محور شکلگیری چنین زنجیرهای باشد؛ زنجیرهای که از زمین کشاورز آغاز شود و در کارخانه، بازار و حتی بازارهای صادراتی به ارزش افزوده بیشتری برای منطقه برسد.
تولید ۹۹ هزار تن آفتابگردان در آذربایجانغربی
محمدرضا اصغری، در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز» از تولید و برداشت بیش از ۹۸ هزار و ۹۰۰ تن آفتابگردان آجیلی و روغنی در استان خبر داد و اظهار کرد: در سال زراعی جاری، مجموعاً ۴۳ هزار و ۵۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی آذربایجانغربی به کشت آفتابگردان اختصاص یافت.
وی افزود: از این میزان، ۴۲ هزار و ۲۰۰ هکتار به کشت آفتابگردان آجیلی و یک هزار و ۳۵۰ هکتار نیز به کشت آفتابگردان روغنی اختصاص داشت که در نهایت به تولید بیش از ۹۸ هزار و ۹۰۰ تن محصول منجر شد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی با اشاره به جزئیات تولید آفتابگردان در استان گفت: بیش از ۹۵ هزار و ۶۰۰ تن از محصول برداشتشده مربوط به آفتابگردان آجیلی و حدود ۳ هزار و ۳۰۰ تن نیز مربوط به آفتابگردان روغنی است.
اصغری درباره میزان عملکرد این محصول در واحد سطح نیز اظهار کرد: میانگین عملکرد آفتابگردان آجیلی در مزارع استان حدود ۲ هزار و ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار و متوسط عملکرد آفتابگردان روغنی نیز ۲ هزار و ۴۵۰ کیلوگرم در هکتار برآورد شده است.
وی شهرستان خوی را یکی از قطبهای اصلی تولید آفتابگردان در آذربایجانغربی عنوان کرد و گفت: بیشترین سطح زیرکشت این محصول با ۲۰ هزار و ۸۰۰ هکتار در شهرستان خوی قرار دارد و شهرستانهای نقده، پیرانشهر و چایپاره نیز در رتبههای بعدی تولید آفتابگردان استان قرار دارند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی با اشاره به تنوع ارقام مورد استفاده در مزارع استان ادامه داد: کشاورزان با بهرهگیری از ارقام اصلاحشده و هیبرید خارجی از جمله S۳۰۰، S۴۰۰، جی۱، آفان و استریپ ۱ و همچنین ارقام باکیفیت بومی مانند «قلمی» و «دور سفید»، تلاش کردهاند بهرهوری و میزان تولید مزارع را افزایش دهند.
اصغری در ادامه با اشاره به جایگاه اقتصادی آفتابگردان آجیلی در استان گفت: بخشی از این محصول در بازار داخلی مصرف میشود و بخش قابل توجهی نیز پس از بستهبندی و فرآوری، به سایر استانهای کشور ارسال میشود.
وی خاطرنشان کرد: توسعه کشت و فرآوری آفتابگردان، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار، میتواند در ایجاد ارزش افزوده، رونق فعالیتهای مرتبط با بخش کشاورزی و تقویت اقتصاد مناطق تولیدکننده استان نقش مؤثری داشته باشد.
آفتابگردان؛ محصولی فراتر از یک تخمه در اقتصاد کشاورزی آذربایجانغربی
میثم عبداللهی کارشناس کشاورزی در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به جایگاه آذربایجانغربی در تولید آفتابگردان گفت: توسعه هدفمند این محصول، تکمیل زنجیره فرآوری و ایجاد بازارهای پایدار میتواند آفتابگردان را از یک محصول کشاورزی به یکی از پایههای اقتصاد روستایی و صنایع تبدیلی استان تبدیل کند.
وی ادامه داد: آفتابگردان سالهاست یکی از محصولات شاخص مزارع آذربایجانغربی به شمار میرود؛ محصولی که بخش قابل توجهی از آن به شکل آجیلی تولید میشود و نام شهرستان خوی را با بازار تخمه و خشکبار کشور گره زده است. بر اساس آمار اعلامشده از سوی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی، در سال زراعی جاری ۴۲ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی استان به کشت آفتابگردان آجیلی و یکهزار و ۳۵۰ هکتار به آفتابگردان روغنی اختصاص یافته و مجموع تولید این دو محصول از ۹۸ هزار و ۳۰۰ تن فراتر رفته است.
عبداللهی گفت: از این میزان، بیش از ۹۵ هزار و ۶۰۰ تن مربوط به آفتابگردان آجیلی و حدود ۳ هزار و ۳۰۰ تن مربوط به نوع روغنی بوده است.
این کارشناس کشاورزی آفتابگردان را یکی از محصولات مهم اقتصاد کشاورزی استان دانست و اظهار کرد: وقتی یک محصول در چنین سطحی از اراضی کشت میشود، اهمیت آن تنها به میزان تولید محدود نیست؛ بلکه باید اشتغال، درآمد کشاورزان، حملونقل، فرآوری، بستهبندی، تجارت و بازارهای مصرف آن را نیز در نظر گرفت.
وی افزود: آذربایجانغربی بهواسطه اقلیم، ظرفیت اراضی کشاورزی و تجربه چندینساله کشاورزان، مزیت قابل توجهی در تولید آفتابگردان دارد و شهرستان خوی در این میان جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
به گفته وی، در سال جاری خوی با بیش از ۲۰ هزار و ۸۰۰ هکتار، بیشترین سطح زیرکشت آفتابگردان استان را به خود اختصاص داده و شهرستانهای نقده، پیرانشهر و چایپاره نیز در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
این کارشناس ادامه داد: اهمیت خوی فقط در میزان تولید خلاصه نمیشود؛ بلکه شکلگیری بازار تخصصی تخمه و خشکبار در این شهرستان، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت، فرآوری و بستهبندی ایجاد کرده است. وجود بازار بزرگ تخمه و خشکبار در خوی نیز پیشتر از سوی مسئولان جهاد کشاورزی بهعنوان یکی از نشانههای اهمیت اقتصادی این محصول در استان مطرح شده است؛ بهگونهای که این منطقه یکی از مراکز اصلی عرضه و تجارت دانههای آجیلی کشور محسوب میشود.
خامفروشی؛ حلقهای که باید اصلاح شود
علی قربانی یکی از تولیدکنندگان تخمه آفتابگردان در گفتگو با اروم نیوز با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش آفتابگردان اظهار کرد: اگر محصول پس از برداشت بدون فرآوری و بستهبندی مناسب وارد بازار شود، بخش مهمی از ارزش افزوده آن نصیب تولیدکننده نخواهد شد.
وی ادامه داد: توسعه واحدهای فرآوری، سورتینگ، بستهبندی، برندسازی و بازاریابی میتواند درآمد بیشتری برای کشاورز و فعالان اقتصادی استان ایجاد کند و همزمان زمینه حضور قدرتمندتر محصول آذربایجانغربی در بازارهای خارج از استان و کشورهای همسایه را فراهم سازد.
این تولید کننده تصریح کرد: در همین راستا، در سالهای گذشته مسئولان جهاد کشاورزی استان نیز بر ضرورت توسعه صنایع بستهبندی و فرآوری آفتابگردان تأکید کردهاند و ایجاد زنجیره ارزش این محصول را یکی از راههای افزایش ارزش اقتصادی تولید عنوان کردهاند.
وی خاطرنشان کرد: نباید ظرفیت آفتابگردان را تنها در تولید محصول آجیلی خلاصه کرد؛ آفتابگردان روغنی نیز میتواند در سیاستهای مرتبط با توسعه دانههای روغنی و کاهش وابستگی به واردات روغن مورد توجه قرار گیرد.
قربانی افزود: آذربایجانغربی در کنار ظرفیت بالای آفتابگردان آجیلی، توان تولید آفتابگردان روغنی را نیز دارد و توسعه این بخش نیازمند توجه به ارقام مناسب، تأمین نهاده، خرید محصول و ایجاد بازار مطمئن برای کشاورزان است.
این تولیدکننده تأکید کرد: تداوم جایگاه آذربایجانغربی در تولید آفتابگردان به حمایت از کشاورز، تأمین بذر باکیفیت، ارتقای بهرهوری، استفاده از روشهای نوین آبیاری و مدیریت مصرف آب، توسعه مکانیزاسیون و مهمتر از همه ایجاد بازار مطمئن وابسته است.
وی خاطرنشان کرد: آفتابگردان امروز برای آذربایجانغربی تنها یک محصول زراعی نیست؛ بلکه بخشی از اقتصاد روستایی، تجارت خشکبار و ظرفیت صنایع تبدیلی استان است و اگر زنجیره تولید تا مصرف آن بهصورت کامل شکل بگیرد، ارزش اقتصادی بسیار بیشتری برای منطقه ایجاد خواهد کرد.
انتهای خبر/ و
