اوروم نیوز، ۸۰۰۰ ایل اؤنجه دن بشر اوغوللاری بورادا یاشامیشلار. بورادان تاپیلان اثرلر بشرین بورادا اولدوغونون ان آزی ۸۰۰۰ ایللیگین ثبوت ائدیر.
آدین چکدیگیمیز اثرلر، بوراداکی دیوارلارین آلتیندان چیخمیشلار. بو چیی کرپیچدن دوزه¬لمیش دیوارلارین تخمیناً ۳۰۰۰ ایل یاشلاری واردیر. بو یئرین او زامانلار پارلاق بیر مدنیتی اولموشدور. آنجاق ایندی او یوکسک مدنیتدن قالان یالنیز بو دیوارلاردیر. البته بیر سیرا دگرلی اثرلر ده بؤیوک موزئیلرین بزه گیدیر.
بورا حسنلی تپه سیدیر. دونیانین ان آدلیم آرخئولوگی ساحه لریندن بیری. ایندیکی غربی آذربایجان آدلانان، ایرانین شمال غربینده یئرلشن آرخئولوگی مدنیتلرینین ان آیدین ثبوتو.
بورادان نقده شهرینه دک او قدر ده اوزاق دگیل. اورمو گؤلونون ده سویونون قوخوسو بورادان چکیلیر. آنجاق بو تپه نین ان یاخین قونشوسو، تپه نین اتگینده یئر آلان حسنلی کندیدیر.
تخمیناً ۱۰۰۰ ایل ائرامیزدان اوّل تپه نین اتگینده بیر شهر، و تپه نین اوستونده، حاکمیت و دینی لیدئرلر ایچینده یاشایان، گوجلو بیر قالا دایانیردی. بو قالادا شهرین معبدی و اهمیتلی یئرلری یئرلشیردی.
۱۳۳۴ گونش ایلی(۱۹۵۵ میلادی ایلی)نده بورادا علمی قازینتیلار باشلاندی. قالانین دروازالاری و انلی و استقامتلی دیوارلارین تمللری، همچنین دؤرد بورجون قالیقلاری تورپاق آلتدان چیخدیلار.
آختاریشلارین آردیندا، ایچینده دمیر، ساخسی و سلاح بولونان، ایکی طبقه لی بیر بینانین قالیقلاری تاپیلدی.
۱۳۳۷ گونش ایلی(۱۹۵۸ میلادی)ده همین آختاریشلارین دوامیندا حسنلی-نین قیزیل جامی اوزه چیخدی. خالص قیزیلدان اولان بو جامین ۲۱ سانتیمتر بویو، و ۶۰ سانتیمتر دیامتری ایدی. بیر کیلوقراما یاخین آغیرلیغی وار ایدی. بیر اینجه¬صنعت شاه اثری ساییلان بو جام بورادا یاشایان خالقلارین تحیر یارادان باجاریقلارینین محصولودور.
بو جامین یانیندا ۴ انسان جسدینین ده قالیرلاری چیخدی. جام اونلارین بیرینین الینده ایدی. یانغین قالیقلاری بو ۳ انسانین جامین قوروقچوسو اولدوقلاری احتمالینی گوجلندیریر. جامی اله کئچیرمکدن مأیوس اولان اشغالچیلار قالانی اودلامیشلار و بو ۳ قوروقچو آلوولارین ایچینده قالیب یانمیشلار. ائکسپئرتلرین نظرینه گؤره بو یوروش، ائرادان اوّل ۷۰۵-۸۱۵ ایللری آراسیندا اولموشدور. آنجاق بو یوروشون، آشور یوخسا اورارتولار طرفیندن اولدوغو آشکار بللی دگیل. بیزه بللی اولان او ایللر ماننالار، اورارتولارین آخینلارینا معروض قالمیشلار. بو دا آیدیندیر کی او ایللرده بو چئوره ده یاشایان ماننالار، آسورلارین آخینلاری نتیجه سینده آرادان گئدیبلر.
قالانین اینجه و داش دؤشنمیش کئچیدلرینده دولاندیقجا حیرتیمیز آرتیر. بو دیوارلاردا هانسی سیررلر گیزلنیب؟ اونلاردا هانسی انسانلار یاشاییب؟ بو عمارتلر نه یه یارامیش؟ بو محکم قالا نئجه آچیلمیش؟ و اودا چکیلمیشدیر؟
بو تپه نین مؤهورلو سیررلری چوخدور. اونلار قازینتیلارین دوامیندا اوزه چیخاجاقلار. اونون سیررلرینین بیزه آچیلماسین و یوردوموزون تاریخینین داها آرتیق تانینماسی گونونه اومود بسله ییریک.
