به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، اگر چند ماه پیش کسی میگفت که باری دیگر موجهای نمکی دریاچه ارومیه جای خود را به آبهای زلال و امید میدهند، شاید باورکردنش سخت بود. اما بارانهای این هفتههای اخیر، معجزهای خاموش اما شگرف در غرب ایران رقم زدهاند؛ معجزهای که تراز آب دریاچه را بیش از یک متر بالا کشیده، رودخانههای خشکیده را به جریان انداخته و جان دوبارهای به زیستبوم در حال خاموشی این گنجینه طبیعی بخشیده است.
از آرتمیا اورمیانا که دوباره دارد به خانه بازمیگردد تا چشمانتظاری پرندگان مهاجر برای فرود بر پهنهای که تا دیروز با مرگ دستوپنجه نرم میکرد؛ همه از یک حقیقت میگویند: دریاچه ارومیه نفس کشیده است. اما آیا این طلوع دوباره، با ادامه همکاری مردم و نظارت بر منابع آبی پایدار میماند؟ برای یافتن پاسخ، با ما در این گزارش همراه شوید.
افزایش تراز دریاچه ارومیه؛ نوید احیای طبیعی
در این زمینه مدیر دفتر برنامهریزی تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه از افزایش چشمگیر تراز آب این حوضه آبی پس از بارشهای اخیر خبر داد و وضعیت کنونی را در چهار سال اخیر بیسابقه توصیف کرد.
سعید عیسیپور در گفتگو با خبرنگار «ارومنیوز»، با استناد به آخرین دادههای هیدرومتری اظهار کرد: تراز فعلی دریاچه ارومیه به ۱۲۷۰/۶۱ مترمکعب از سطح آزاد دریا رسیده که نسبت به فصل پاییز سال ۱۴۰۴، ۱/۱۱سانتیمتر افزایش را نشان میدهد و همچنین وسعت آبی دریاچه ۲ هزار کیلومتر مربع گسترش یافته و حجم آب ذخیره شده به ۲/۵ میلیارد متر مکعب ارتقا یافته است.
وی با اشاره به تداوم جریان ورودی آب از رودخانههای نازلو، باراندوز، سیمینهرود و گدار، افزود: رهاسازی آب از سدهای زرینهرود و مهاباد به سمت دریاچه همچنان ادامه داشته و علاوه بر این، تونل انتقال آب زاب به میزان حدود ۳۰ متر مکعب بر ثانیه و کانیسیب نیز فعال است و در مجموع بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ مترمکعب بر ثانیه آب به دریاچه وارد میشود.
عیسیپور خاطرنشان کرد: در صورت همکاری بیش از پیش کشاورزان و بهرهبرداران بخش کشاورزی، این ورودی میتواند تا ۴۰۰ متر مکعب بر ثانیه افزایش یابد.
مدیر دفتر تلفیق و برنامهریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه میزان بارندگی تجمعی حوضه آبریز دریاچه ارومیه را ۳۴۴ میلیمتر اعلام کرد و گفت: این مقدار نسبت به میانگین بلندمدت ۳۶ درصد و نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر افزایش یافته است.
وی تأکید کرد: شرایط کنونی به وضوح نشان میدهد که دریاچه ارومیه کاملاً قابل احیا بوده و با تداوم بارشها و مدیریت هوشمندانه منابع آب، امکان بازگشت به وضعیت طبیعی خود را دارد.
عیسیپور در پایان، ادعاهای مطرح شده درباره «ابر دزدی» در منطقه را کاملاً نادرست خواند و تصریح کرد: بارشهای امسال در چارچوب پیشبینیهای اقلیمی فصلی قرار داشته و کاملاً طبیعی است.
وی افزود: سال آبی جاری با تداوم بارشهای مؤثر، چشمانداز روشنی برای احیای پایدار دریاچه ارومیه ترسیم کرده است.
بارشهای اخیر جان دوباره به دریاچه ارومیه بخشید
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجانغربی نیز در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» از تأثیر چشمگیر بارشهای هفتههای اخیر بر وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه خبر داد و گفت: این بارشها نه تنها تراز آب دریاچه را بیش از ۱۰۰ سانتیمتر نسبت به پاییز سال گذشته افزایش داده، بلکه جاری شدن رودخانهها و رهاسازی مؤثر آب به سوی دریاچه را نیز به دنبال داشته است.
حجت جباری با اشاره به نقش حیاتی این روانابها در تقویت منابع آبی حوضه آبریز دریاچه ارومیه اظهار داشت: هم اکنون پوشش گیاهی منطقه به طرز چشمگیری احیا شده و زیستگاههای حیات وحش از ذخایر آبی مناسبی برخوردارند که با تلاش شبانهروزی محیطبانان و کارکنان، پیشبینی میکنیم دیگر نگرانی برای تأمین آب و تغذیه حیات وحش نداشته باشیم.
وی از بازگشت تدریجی آرتمیا اورمیانا (میگوی کوچک و بومی دریاچه ارومیه) به اکوسیستم این دریاچه خبر داد و گفت: افزایش سطح تراز آب و کاهش غلظت شوری، شرایط زیستی این گونه کلیدی را که در زنجیره غذایی پرندگان مهاجر نقشی اساسی دارد، مهیا کرده است و به زودی شاهد حضور دوباره آرتمیا در دریاچه خواهیم بود.
جباری عنوان کرد: برای تثبیت این وضعیت، همکاری همه جانبه ضروری است و نظارت دقیق بر منابع آبی، انسداد سردهنههای غیرمجاز کشاورزی و مدیریت مصرف در حوضه آبریز را از اولویتهای فوری بوده و اگر این روند نظارتی و مشارکتی به صورت مؤثر ادامه یابد، میتوانیم به احیای پایدار دریاچه ارومیه امیدوار باشیم.
افزایش ۱۱۷ درصدی بارشها در دریاچه ارومیه
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی نیز در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» از افزایش چشمگیر بارشها در تمامی حوضههای آبریز استان خبر داد و گفت: حوضه دریاچه ارومیه با رشد ۱۱۷/۳ درصدی نسبت به ماه مشابه سال گذشته، بیشترین افزایش را ثبت کرده است.
مجید رستگاری گفت: براساس آخرین دادههای دفتر مطالعات پایه منابع آب تا صبح ۲۴ فروردینماه، مجموع بارش از ابتدای سال آبی جاری (۱۴۰۴-۱۴۰۵) در کل استان به ۹۹۲/۱ میلیمتر رسیده که نسبت به دوره مشابه درازمدت (۵۶۱/۵ میلیمتر) بیش از ۷۶ درصد افزایش نشان میدهد.
وی افزود: این میزان بارش در مقایسه با دوره مشابه سال آبی قبل (۴۰۳/۳ میلیمتر) نیز ۱۴۶ درصد رشد داشته که بیانگر شرایط استثنایی بارندگی در استان است.
رستگاری با اشاره به آمار تفکیکی حوضهها تصریح کرد: حوضه دریاچه ارومیه از ابتدای سال آبی جاری ۱۵۴/۳ میلیمتر بارش دریافت کرده که نسبت به دوره مشابه درازمدت (۱۴۵/۳ میلیمتر) ۶/۲ درصد و نسبت به سال قبل (۱۰۹/۷ میلیمتر) ۴۰/۷ درصد افزایش یافته است.
وی با بیان اینکه تنها در بازه ماه جاری، حوضه دریاچه ارومیه ۳۹/۱ میلیمتر بارش داشته، خاطرنشان کرد: این مقدار نسبت به ماه مشابه سال قبل (۱۸ میلیمتر) رشد ۱۱۷/۳ درصدی و نسبت به درازمدت (۲۷/۲ میلیمتر) افزایش ۴۳/۷ درصدی را نشان میدهد.
رستگاری در ادامه به سایر حوضهها اشاره کرد و گفت: حوضه «ارزش» با ۸۳/۸ میلیمتر و حوضه مرزی غرب (زاب) با ۸۳/۶ میلیمتر بارش از ابتدای ماه جاری، به ترتیب رشد ۹۲/۹ و ۶۷/۸ درصدی نسبت به ماه مشابه سال قبل داشتهاند.
رستگاری تأکید کرد: میانگین بارش کل استان در ماه جاری به ۲۴۱/۶ میلیمتر رسیده که نسبت به درازمدت (۸۴/۱ میلیمتر) افزایش ۱۸۷ درصدی و نسبت به ماه مشابه سال قبل (۸۱/۴ میلیمتر) رشد ۹۶/۴ درصدی را ثبت کرده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی در پایان اظهار داشت: آمار ارائهشده بیانگر وضعیت کمسابقه بارندگی در استان است که میتواند نقش مؤثری در احیای دریاچه ارومیه و بهبود منابع آب زیرزمینی ایفا کند.
انهدام رادارها منجر به افزایش بارندگی شده است؟
اما همزمان با خبرهای امیدوارکننده از احیای دریاچه ارومیه، در فضای مجازی موضوعاتی منتشر شده که افزایش بیسابقه بارشها را ناشی از « انهدام رادارها»، فعال شدن «رادارهای بارانساز» یا «دزدیدن ابرها» از سوی برخی کشورها میداند.
حمیدرضا وهمچشم، دانشآموخته دکتری و محقق پسادکتری دانشگاه، در واکنش به ادعاهای مطرحشده درباره تأثیر آسیب به رادارها بر افزایش بارشهای اخیر، میگوید که تا انتشار اسناد و اطلاعات مستند در این زمینه، هرگونه اظهارنظر قطعی امکانپذیر نیست.
وی این ادعاها را در حد یک فرضیه یا نظر شخصی دانست که نه قابل تأیید قطعی است و نه رد، چرا که عموم مردم به دادههای مرتبط دسترسی ندارند و همچنین در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر سیگنالهایی مانند رادار یا پارازیت بر میزان بارش، تصریح کرد که هیچ داده ثبتشده و مستندی در این زمینه در اختیار نیست.
در مورد دریاچه ارومیه بهگفته کارشناسان علت اصلی بارشهای اخیر الگوهای طبیعی اقلیمی مانند فعالیت سامانههای بارشی مدیترانهای و افزایش رطوبت بوده است و مسئولان ستاد احیای دریاچه ارومیه نیز بارها تأکید کردهاند که بارشهای امسال در چارچوب پیشبینیهای اقلیمی فصلی و کاملاً طبیعی است.
به گفته کارشناسان، علت اصلی بارشهای استثنایی اخیر، شکلگیری سامانههای کمفشار پایدار بر فراز مدیترانه و دریای سرخ است و انهدام رادارها هیچ ارتباط علمی یا منطقی با افزایش بارندگی ندارد و تا انتشار اسناد و اطلاعات مستند در این زمینه، هرگونه اظهارنظر قطعی امکانپذیر نیست.
از نظر علم هواشناسی، بارندگی ناشی از چرخه طبیعی آب و شکلگیری سامانههای جوی (مانند کمفشارها و جبهههای هوای سرد و گرم) است و به وجود یا عدم وجود رادارها ربطی ندارد و رادارهای هواشناسی صرفاً ابزاری برای تشخیص و پایش بارش هستند و نقشی در ایجاد یا جلوگیری از آن ندارند.
از سوی دیگر کارشناسان معتقدند این بارشها اگرچه یک فرصت طلایی برای جبران بخشی از خشکسالیهای بلندمدت است، اما بدون مدیریت علمی و تداوم اقدامات حفاظتی، بازگشت به شرایط بحرانی دور از انتظار نخواهد بود. در حال حاضر تمام نگاهها به روند همکاری کشاورزان، دستگاههای اجرایی و نهادهای نظارتی دوخته شده است.
تهیه و تنظیم گزارش از: رقیه وکیلی
انتهای خبر/ و
