کاروانسارالار و اورمو کاروانساراسی+ گؤرونتولر

اوروم نیوز، بوگونکو دونیادا مختلف مملکتلرین اصلی گلیرلریندن بیری توریسمدیر. دونیانین مختلف اؤلکه لری اؤز گلیرلرین بو یولدان آرتیرماق اوچون چئشیتلی اقداملار ائدیب، دگیشیک تدبیرلر گؤرورلر. اونلار اؤز اؤلکه لرینده توریستی یئرلر یارادیر، اؤز تاریخی آبیده لرین دیریلدیر و اؤز تاریخی بنالارین یئنیلندیریر و بونلارین هر بیرینه بؤیوک پوللار خرج ائدیر، تبلیغات آپاریر و نهایتده خرجله دیکلری پوللاری اؤلکه سینه چکدیگی توریستلردن چیخاریر و اؤز تاریخین و اؤلکه سینین گؤرمه لی یئرلرین دونیایا تانیتدیرماق یولوندا آددیملاییرلار.

هر اؤلکه اؤزونه چکدیگی توریستلری یئرلشدیرمگه نئچه اولدوزلو هتل لر انشا ائدیر و گئتدیکجه هتل لرینین اولدوزلارینا آرتیریر.

نئچه اون ایل بوندان اوّل بو هتل لرین یئرینده مسافرخانالار دایانمیشدی و هله ده اؤلکه میزین بیر چوخ یئرلرینده مسافرخانالار گؤرسنیر و ایشله مکده دیر.

زاماندا بیر آز داها آرتیق گئرییه گئدنده مسافرخانالارین دا یئرینده کاروانسارالار گؤرسنیر. هر شهرده و شهرلرین آراسیندا و یوللار اوستده مختلف کاروانسالار اولورموش. مسافرلر، سیاحلار و هر نیّتده سفره چیخانلار بو کاروانسارالاردا دینجه لیر و سوندان یوللارینا دوام ائدیرمیشلر. البته کاروانسارالارین چوخالماسیندا و یولا دوشمه سینده شاه عباس صفوی نین مهم رولو اولموشدور. شاه عباس آدینا تیکیلن کاروانسارالارین هله ده مختلف یئرلرده ایزلری و تؤکونتولری قالیر و اونلارین بیر سیراسی مدنیت قالیقلاری(میراث فرهنگی) کیمی دگرلندیریلیر و قوْرونوب ساخلانیلیر. بونلاردان ان مشهورو باکی ایچری شهرده یئرلشن شاه عباس کاروانساراسیدیر. هر ایل چوخ سایلی توریست بو کاروانسارانی گؤرور، اورادا غذا یئییر و همین یئرده مختلف فرهنگی و هنری برنامه لر اجرا اولونور.

ایندی بوگونکو دونیادا هئچ مسافر گئدیب کاروانسارادا یاتمیر آنجاق اشاره اولدوغو کیمی بونلار مدنی ارث کیمی هر شهرین کئچمیش تاریخینین بیر پارچاسیدیر و بو شهره اولان سفرلرین سندی دیر. کئچن ایللر قاراداغین کوردش کندینده اولان عباس میرزه حامامین و اونون یانینداکی کاروانسارانی گؤردوم. شوکورلر کی شرقی آذربایجانین مدنی قالیقلار اداره سی اورادا سرمایه قویوب و اورانی قوْروماق فکرینه دوشوبدور. بو چوخ یاخشی بیر حرکتدیر و سونراکی ایللر اونون مثبت تأثیرلری گؤرسنه جکدیر.

اورمویا گلدیکده، اورمونون چوخ قدیم و تاریخی شهر اولدوغونا اینانیریق آنجاق بو تاریخی شهرده اولان مسافرلر هارادا دینجه لیرمیشلر و بو شهرین کاروانسارالاری هارالاردا ایمیش؟ اونلاردان هانسی اثرلر قالیر؟

هله شاه عباسدان نئچه نسیل قاباق، شاه اسماعیل زامانیندا یاشایان آشیق قوربانی:

اورمونون یوللاری دوزوم-دوزومدور

اورمو کاروانینین یوکو اوزومدور

دئییبدیر. دوغروسو اورمونون بو کاروانلاری هانسی کاروانسارالاردا یئرلشیرمیشلر؟ اونلاردان هانسی قالیقلار قالیر؟

بیز بو مسأله نی آراشدیریرکن بیر سیرا کاروانسارالارین یئرین تاپا بیلدیک آنجاق اؤزلریندن هئچ بیر ایز-توز گؤرنمه دیک. هامیسی شهرین یئنیلنمه سینده اؤز یئرلرین یئنی بینالارا، بازارلارا، پاساژلارا و حتی بنزین پمپ لارینا دگیشمیشلر.

آختاریشلاریمیزدا اوچوق دیوارلاری، تؤکولموش تاوانلاری و چوروموش قاپیلاری ایله دقّتیمیزی چکن بیر یئره ده اولاشدیق. بورا اورمو کاروانسارالارینین یگانه یادگاریدیر. بو کاروانسارا اورمونون سامان میدانیندا یئرلشیب. چوخ دا قدیم زامان دگیل، آنجاق اوتوز-قیرخ ایل بوندان اوّل بورا اورمونون سامان میدانی ایمیش. بورادان بیر آز آرالیدا اورمونون مال میدانی یئرلشیردی. طبیعیدیر کی حیوانلارلا سفرلره چیخان مسافرلر بئله بیر یئرلرده راحات دینجه له بیلیر، هم اؤزلری، هم ده حیوانلارینا استراحت یئری مهیا اولورموش.

بو کاروانسارا حاقّیندا سورغولاریمیز و سوراقلاشمالاریمیزدا ماراقلی بیر نوکته لره ده چاتدیق. واختیله بو کاروانسارایا گلن قوناقلاردان بیری ده قاچاق نبی اولموشدور. دئییلنلره گؤره قاچاق نبی آرا-سیرا اورمویا گلیر، اورمویا گلنده ده بو و بیر باشقا کاروانسارادا قالیب و دینجه لیرمیش. بونونلا دا بوکاروانسارانین یئرلره تؤکولموش کرپیچلری قاچاق نبی نین و بوزآتین نفسیندن ایسینن کرپیچلر اولموشلار.

دقّتیمیزی چکن باشقا بیر ماراقلی سؤز اولدو. او دا بو کی: همین کاروانسارا اورمونون جیلولوق فاجعه لرینده شهر آغ ساققاللارینین ییغیلدیقلاری، جلسه قوردوقلاری، شهر و اونون طالعی باره ده توتولان تصمیملرین یئری و مرکزی اولموشدور. شهرین سلاحلی آداملاری بورادان امر آلیب و جیلولارا قارشی مصلحت گؤرولن یئرلره یوللانیرمیشلار.

بونونلا دا بو کاروانسارا هم تاریخی جهتدن، هم ده مدنی قالیقلار سیراسیندا اهمیت داشی ییر. ایندی تاریخی چوخ قدیم اولان اورمو شهری و اونون اطراف شهرلرینده قدیم کاروانسارالاردان هئچ بیر اثر قالماییبدیر. الده اولان و الده قالان یگانه اثر آنجاق بو سامان میدانینداکی ویرانه لردیر. سوراقلاشدیقلاریمیزا گؤره ایندیلیکده بو یئرین مالکیتی چوخ تعداد ورثه الینده دیر. مدنی قالیقلار اداره سینین بوینونا دوشن وظیفه بورانین ساتین آلماسی، یئنیدن برپاسی و بیر موزه کیمی قورونوب ساخلانماسیدیر. آللاه یاردیمچینیز اولسون.

// بهرام اسدی//