به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«اروم نیوز»؛ امنیت غذایی را نمیتوان تنها در میزان تولید گندم، گوشت، شیر، حبوبات یا محصولات باغی خلاصه کرد.
پشت هر کیلوگرم محصولی که از مزرعه، باغ، دامداری یا سیاهچادر به سفره مردم میرسد، مجموعهای از فعالیتهای پیوسته قرار دارد که بخش قابل توجهی از آن در خانهها و محیطهای روستایی و عشایری انجام میشود؛ فعالیتهایی که در بسیاری از مواقع کمتر دیده میشوند و سهم واقعی آنها در اقتصاد و معیشت کشور در آمارهای رسمی نیز به اندازه اهمیتشان بازتاب پیدا نمیکند.
در این میان، زنان روستایی و عشایری یکی از حلقههای کمتر دیدهشده اما اثرگذار در نظام تولید غذا هستند. نقش آنان تنها به حضور در کنار اعضای خانواده در مزرعه یا دامداری محدود نمیشود.
از نگهداری دام و طیور و فرآوری شیر گرفته تا کاشت و برداشت محصولات، تهیه فرآوردههای غذایی، حفظ بذرهای بومی، مدیریت منابع موجود در خانواده و انتقال تجربههای نسلهای گذشته، مجموعهای از فعالیتها به دست زنانی انجام میشود که زندگی روزمره آنان با تولید پیوندی ناگسستنی دارد.
اهمیت این نقش زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بخش مهمی از ظرفیت تولید غذا در مناطق روستایی و عشایری بر پایه منابع محدود شکل گرفته است. خانوادههایی که با زمینهای کوچک، مراتع، دام و امکانات محدود سر و کار دارند، ناگزیرند از هر ظرفیت موجود بهترین استفاده را ببرند.
امنیت غذایی کشور بر دوش زنان روستاهاست
زنان در چنین ساختاری فقط نیروی کار نیستند؛ بلکه در بسیاری از خانوادهها تصمیمگیر، برنامهریز و حافظ بخشی از سرمایه تولید به شمار میروند. همین واقعیت باعث شده است که حضور آنان در اقتصاد روستا، مستقیماً با توان ماندگاری خانوار و استمرار تولید پیوند بخورد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، افزایش هزینههای تولید، دگرگونی الگوی مصرف و وابستگی بیشتر بازار به زنجیرههای پیچیده تأمین، مفهوم امنیت غذایی را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است.
در چنین شرایطی، اتکا به ظرفیتهای بومی و فعال کردن توان گروههایی که سالها در حاشیه روایتهای اقتصادی قرار داشتهاند، دیگر یک انتخاب فرعی نیست؛ بلکه ضرورتی برای افزایش تابآوری نظام غذایی کشور است.
زنان روستایی و عشایری از همین منظر اهمیت پیدا میکنند؛ زنانی که بخشی از تولید واقعی کشور در دستان آنان جریان دارد، اما ارزش اقتصادی و اجتماعی فعالیتشان همیشه بهدرستی محاسبه نشده است.
تقویت جایگاه آنان میتواند علاوه بر افزایش توان تولید خانوار، به حفظ جمعیت در روستاها، رونق اقتصاد محلی، انتقال دانش بومی و کاهش آسیبپذیری معیشت کمک کند.
بنابراین، سخن گفتن از زنان روستایی و عشایری، صرفاً پرداختن به یک گروه اجتماعی یا یک موضوع اشتغالزایی نیست؛ بحث بر سر بخشی از ظرفیت ملی است که میتواند در پایداری سفره مردم نقش تعیینکننده داشته باشد.
پرسش اساسی اینجاست که این ظرفیت تا چه اندازه شناخته شده، چه موانعی پیش روی آن قرار دارد و چگونه میتوان شرایطی ایجاد کرد که نقش زنان در تولید و پایداری نظام غذایی کشور از یک مشارکت پنهان به یک ظرفیت بالفعل و ماندگار تبدیل شود.
زنان عشایری؛ دستان پرتلاش پشت سفرههای ایرانی
خدیجه، زن عشایری در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با اشاره به نقش زنان در زندگی و اقتصاد عشایر گفت: زنان عشایری از صبح تا شب در کنار خانواده برای تأمین نیازهای زندگی تلاش میکنند و بخش زیادی از کارهای مربوط به دامداری، تولید محصولات لبنی و فرآوری محصولات را بر عهده دارند.
وی افزود: زندگی عشایری با دام و تولید گره خورده است و زنان در این مسیر نقش مهمی دارند؛ از مراقبت از دامها و تهیه لبنیات گرفته تا بستهبندی و آمادهسازی محصولاتی که برای فروش به بازار عرضه میشود. بسیاری از این کارها شاید در ظاهر ساده به نظر برسد، اما حاصل ساعتها تلاش و تجربه است.
این زن عشایری ادامه داد: تولید محصولات محلی فقط برای تأمین درآمد خانواده نیست، بلکه باعث میشود بخشی از نیاز غذایی جامعه از طریق تولیدات بومی تأمین شود. ما با وجود سختیهای زندگی عشایری تلاش میکنیم تولید را ادامه دهیم و آنچه از نسلهای گذشته یاد گرفتهایم به فرزندانمان منتقل کنیم.
خدیجه با اشاره به مشکلات زنان تولیدکننده عشایری اظهار کرد: یکی از دغدغههای مهم ما فروش محصولات است. گاهی محصول با زحمت زیادی تولید میشود، اما پیدا کردن بازار مناسب برای فروش آن دشوار است و همین مسئله باعث میشود زحمات تولیدکننده آنطور که باید دیده نشود.
وی گفت: اگر زمینه معرفی و فروش مستقیم محصولات عشایری فراهم شود، زنان انگیزه بیشتری برای ادامه تولید خواهند داشت و درآمد حاصل از این فعالیتها میتواند به بهبود شرایط زندگی خانوادههای عشایری کمک کند.
خدیجه تأکید کرد: زنان عشایری فقط مصرفکننده نیستند، بلکه خودشان تولیدکنندهاند و در تأمین بخشی از مواد غذایی مورد نیاز جامعه سهم دارند. حمایت از این زنان در واقع حمایت از تولید، خانوادههای عشایری و استمرار زندگی در مناطق عشایری است.
زنان روستایی موتور محرک اقتصاد کشاورزی هستند
محمدرضا اصغری رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با تأکید بر اینکه ظرفیت زنان ساکن روستاها و مناطق عشایری باید بیش از گذشته در برنامههای اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: زنان این مناطق تنها نقش همراه در فعالیتهای خانوادگی ندارند، بلکه بخش مهمی از ظرفیت انسانی برای رونق تولید و ایجاد درآمد پایدار را در اختیار دارند و استفاده از این توان میتواند به تقویت اقتصاد محلی و ملی کمک کند.
وی افزود: نگاه جامعه به حضور اقتصادی زنان در سالهای اخیر تغییر کرده و امروز بیش از گذشته اهمیت مشارکت آنان در فعالیتهای مولد مورد توجه قرار گرفته است. به گفته اصغری، توسعه زمانی میتواند فراگیر و پایدار باشد که زمینه حضور و اثرگذاری بخش بزرگی از نیروی انسانی جامعه در عرصههای مختلف اقتصادی فراهم شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی عنوان کرد: بررسی فعالیتهای کشاورزی در مناطق روستایی نشان میدهد زنان در بخشهای گوناگون از مرحله تولید تا فرآوری و آمادهسازی محصولات حضور دارند و تلاش آنان بخش قابل توجهی از چرخه تولید را به حرکت درمیآورد. این مشارکت بهویژه در تأمین مواد غذایی و استمرار فعالیتهای تولیدی خانوارهای روستایی و عشایری اهمیت ویژهای دارد.
اصغری با اشاره به وضعیت تولید بخش کشاورزی استان گفت: مجموعه اقدامات انجامشده و مشارکت فعال تولیدکنندگان موجب شده میزان تولید محصولات کشاورزی در آذربایجانغربی طی سال جاری حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش پیدا کند. وی همچنین خاطرنشان کرد: در حوزه جذب سرمایهگذاری نیز استان توانسته رتبه دوم کشور را به خود اختصاص دهد که این دستاورد حاصل همکاری و تلاش مجموعه فعالان بخش کشاورزی و فراهم شدن زمینههای مناسب برای سرمایهگذاری است.
وی یکی از مسائل اساسی پیش روی تولیدکنندگان روستایی را فاصله میان تولید و بازار عنوان کرد و گفت: تولید محصول بهتنهایی نمیتواند ضامن موفقیت یک فعالیت اقتصادی باشد و زمانی ارزش واقعی محصول نمایان میشود که تولیدکننده بتواند آن را در زمان مناسب و با قیمت منطقی به بازار برساند. از این رو، آموزش مهارتهای فروش، شناخت بازار و ایجاد مسیرهای مطمئن برای عرضه باید در کنار فرآیند تولید دنبال شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی استفاده از ظرفیت فضای مجازی و فروش اینترنتی را یکی از راههای کاهش این فاصله دانست و افزود: ابزارهای دیجیتال میتوانند امکان معرفی محصولات روستایی و عشایری را به بازارهای گستردهتر فراهم کنند و وابستگی تولیدکنندگان به بازارهای محدود محلی را کاهش دهند. این ظرفیت بهویژه برای زنان تولیدکننده میتواند فرصت مناسبی برای عرضه مستقیم و افزایش ارزش اقتصادی محصولات ایجاد کند.
اصغری در پایان بر ضرورت تقویت همکاری میان تعاونیهای روستایی و تولیدکنندگان زن تأکید کرد و گفت: فعالیتهای انفرادی در بسیاری از موارد توان رقابت با بازار را ندارد و شکلگیری شبکههای منسجم میتواند مسیر تأمین، فرآوری، بستهبندی و فروش محصولات را هموارتر کند. به گفته وی، برنامهریزی مشترک برای بازاررسانی و حرکت به سمت فعالیتهای گروهی، ضمن تقویت جایگاه زنان تولیدکننده، میتواند به افزایش درآمد خانوارهای روستایی و عشایری و ماندگاری بیشتر تولید در این مناطق کمک کند.
گزارش از: نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/
