به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ دریاچه ارومیه، پهنه آبی ثبتشده در فهرست ذخیرهگاههای زیستکره یونسکو، بار دیگر در کانون توجه کارشناسان محیط زیست قرار گرفته است؛ اما این بار نه به دلیل ثبت رکوردی تازه از خشکی، بلکه به واسطه نشانههایی از بهبود که پس از سالها فراز و فرود در این اکوسیستم ارزشمند مشاهده میشود افزایش بارندگیها در سال آبی جاری، تراز و حجم آب دریاچه را نسبت به سالهای اخیر ارتقا داده و امیدها را برای تداوم روند احیا افزایش داده است با این حال، آغاز فصل گرما و تشدید تبخیر، بار دیگر نشان میدهد که احیای این پهنه آبی هنوز با چالشهای جدی روبهرو است و هرگونه خوشبینی باید با واقعبینی و برنامهریزی بلندمدت همراه باشد.
آخرین آمارها گویای آن است که وسعت دریاچه ارومیه اکنون به ۲ هزار و ۸۵۰ کیلومتر مربع رسیده؛ رقمی که اگرچه نسبت به ماه گذشته و وسعت حدود ۳ هزار کیلومتر مربعی آن، کاهش ۱۵۰ کیلومتر مربعی را نشان میدهد، اما در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که وسعت دریاچه تنها ۶۶ کیلومتر مربع ثبت شده بود، بیانگر فاصلهای چشمگیر با شرایط بحرانی سال گذشته است این اختلاف آماری نشان میدهد که بارشهای مناسب توانستهاند بخشی از خسارتهای وارد شده به این اکوسیستم را جبران کنند، اما همزمان روند کاهشی ناشی از تبخیر نیز از هماکنون آغاز شده است.
شاخص تراز آب نیز روایت مشابهی دارد تراز فعلی دریاچه به یک هزار و ۲۷۰ متر و ۹۳ سانتیمتر رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته یک هزار و ۲۶۹ متر و ۸۰ سانتیمتر بود؛ به عبارتی، تراز دریاچه اکنون یک متر و ۱۳ سانتیمتر بالاتر از سال گذشته قرار دارد همچنین مقایسه با ابتدای سال آبی، که تراز دریاچه یک هزار و ۲۶۹ متر و ۵۰ سانتیمتر ثبت شده بود، نشان میدهد سطح آب اکنون یک متر و ۴۳ سانتیمتر افزایش یافته است. این آمارها اگرچه بیانگر روندی امیدوارکننده هستند، اما در عین حال بخش مهمی از این بهبود، حاصل شرایط اقلیمی مناسب بوده و نه لزوماً نتیجه تثبیت کامل برنامههای احیای دریاچه.
نکته قابل تأمل آن است که وضعیت امروز دریاچه، آزمونی برای سیاستگذاران و متولیان مدیریت منابع آب به شمار میرود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که اتکا به بارشهای مقطعی نمیتواند تضمینکننده بقای این اکوسیستم باشد.
اگر حقابه زیستمحیطی دریاچه بهصورت کامل تأمین نشود، برداشتهای بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی کنترل نگردد، الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی اصلاح نشود و مدیریت یکپارچه حوضه آبریز با جدیت دنبال نشود، حتی افزایش تراز و وسعت کنونی نیز در برابر تبخیر شدید تابستانی دوام چندانی نخواهد داشت.
دریاچه ارومیه تنها یک پهنه آبی نیست؛ این زیستبوم ارزشمند، زیستگاه گونههای کمنظیر جانوری و گیاهی، مأمن پرندگان مهاجر و یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی کشور است. از این رو، حفظ وسعت ۲ هزار و ۸۵۰ کیلومتر مربعی کنونی و تثبیت تراز یک هزار و ۲۷۰ متر و ۹۳ سانتیمتری آن، نیازمند تصمیمهایی فراتر از اقدامات مقطعی است امروز فرصت مناسبی برای تبدیل دستاورد ناشی از بارشهای مطلوب به یک موفقیت پایدار فراهم شده است؛ فرصتی که تنها با مدیریت علمی، تأمین مستمر حقابه، مشارکت بهرهبرداران و اجرای کامل برنامههای احیای دریاچه میتواند آینده این نگین فیروزهای ایران را تضمین کند.
حقابه دریاچه نباید در سالهای کمبارش قربانی مصارف کشاورزی و صنعتی شود
در همین رابطه، سعید عیسیپور، مدیر دفتر تلفیق و برنامهریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه، با اشاره به آخرین وضعیت این پهنه آبی اعلام کرده است که تراز فعلی دریاچه به یک هزار و ۲۷۰ متر و ۹۳ سانتیمتر و وسعت آن به ۲ هزار و ۸۵۰ کیلومتر مربع رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سال گذشته، افزایش یک متر و ۱۳ سانتیمتری تراز آب و رشد حدود ۲ هزار و ۲۴۴ کیلومتر مربعی وسعت را نشان میدهد.
وی این بهبود را نتیجه بارندگی مناسب، ورود جریانهای سطحی و رهاسازی آب از سدهای حوضه آبریز عنوان کرده و گفته است امسال حدود ۴/۵ میلیارد مترمکعب آب وارد حوضه دریاچه ارومیه شده است.
عیسیپور با تأکید بر اینکه شرایط کنونی نباید موجب غفلت از ضرورت مدیریت پایدار منابع آب شود، هشدار داده است که حقابه دریاچه نباید در سالهای کمبارش قربانی مصارف کشاورزی و صنعتی شود.
وی افزود: استمرار روند احیا نیازمند اجرای برنامههایی همچون کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، کنترل اضافهبرداشت از منابع زیرزمینی و تغییر الگوی کشت است.
این اظهارات نشان میدهد که اگرچه بارشهای مناسب توانستهاند فرصتی دوباره برای احیای نگین فیروزهای آذربایجان فراهم کنند، اما آینده دریاچه همچنان به میزان پایبندی دستگاههای اجرایی به مدیریت علمی و تأمین دائمی حقابه زیستمحیطی وابسته است.
بارشهای امسال نفس تازهای به منابع آبی استان داد
آزاد توحیدی، رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی آذربایجانغربی، در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به وضعیت بارندگی استان اظهار کرد: آذربایجانغربی از نظر منابع آبی دارای سه حوضه آبریز اصلی است که در سال آبی جاری، حوضه زاب بیشترین میزان بارش را به خود اختصاص داده است. بر اساس آمارهای ثبتشده، میزان بارندگی در این حوضه به یکهزار و ۱۹۶ میلیمتر رسیده که در مقایسه با رقم ۵۸۱.۶ میلیمتری سال گذشته، افزایش ۶۱۴.۴ میلیمتری و رشد بیش از ۱۰۵ درصدی را نشان میدهد.
وی با اشاره به شرایط بارشی در بخشهای شمالی استان افزود: در حوضه آبریز ارس نیز میزان بارندگی امسال ۲۲۰.۷ میلیمتر ثبت شده است؛ این در حالی است که سال گذشته این میزان ۱۷۸.۵ میلیمتر بود و مقایسه این ارقام از افزایش ۲۳.۷ درصدی بارشها در این منطقه حکایت دارد.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی آذربایجانغربی با بیان اینکه میانگین بارشهای استان در سال جاری رشد قابل توجهی داشته است، گفت: میزان بارندگی در سال آبی گذشته ۲۶۹.۱ میلیمتر بود که این رقم در سال آبی جاری با افزایش ۶۶.۸ درصدی به ۴۴۸.۸ میلیمتر رسیده است؛ آماری که بیانگر شرایط مطلوبتر جوی نسبت به سال گذشته است.
توحیدی ادامه داد: شهرستانهای سردشت و پیرانشهر به دلیل قرار گرفتن در حوضه آبریز زاب، بیشترین میزان بارندگی استان را تجربه کردهاند؛ بهگونهای که سردشت با ثبت یکهزار و ۲۷۲/۹ میلیمتر و پیرانشهر با یکهزار و ۱۱۹ میلیمتر بارندگی، در صدر مناطق پربارش آذربایجانغربی تا ۱۶ تیرماه قرار گرفتهاند.
وی با اشاره به پراکندگی میزان بارشها در مناطق مختلف استان اظهار کرد: هرچند برخی شهرستانهای شمالی و شمالغربی مانند شوط با ۱۴۷/۴ میلیمتر، خوی با ۱۹۰/۵ میلیمتر و پلدشت با ۱۹۳/۲ میلیمتر در گروه مناطق کمبارشتر قرار دارند، اما ثبت بارندگی در تمامی ایستگاههای هواشناسی نشان میدهد که امسال اغلب نقاط استان از نزولات جوی مناسب بهرهمند شدهاند.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی آذربایجانغربی با اشاره به ساختار جغرافیایی منابع آبی استان گفت: این استان به دلیل شرایط کوهستانی و موقعیت جغرافیایی خاص، مدیریت منابع آب خود را در سه حوضه آبریز مستقل دنبال میکند که هرکدام نقش مهمی در تأمین منابع آبی منطقه دارند.
وی افزود: شهرستانهای ماکو، پلدشت، خوی، چالدران، چایپاره و شوط در محدوده حوضه آبریز ارس قرار دارند، همچنین شهرستانهایی همچون ارومیه، مهاباد، اشنویه، نقده، میاندوآب، بوکان، تکاب، شاهیندژ و سلماس در حوضه آبریز دریاچه ارومیه واقع شدهاند و سردشت و پیرانشهر نیز در حوضه زاب قرار گرفتهاند.
توحیدی با اشاره به وضعیت بارندگی در مرکز استان اظهار کرد: میزان بارش ثبتشده در ارومیه به ۳۴۰/۵ میلیمتر رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته با ۲۳۱/۱ میلیمتر، افزایش ۱۰۹/۴ میلیمتری معادل ۴۷/۳ درصد را نشان میدهد.
دریاچه ارومیه نیازمند مدیریت واقعبینانه و پایدار است
رضا رحمانی استاندار آذربایجانغربی نیز در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با تأکید بر ضرورت نگاه واقعبینانه به وضعیت این پهنه آبی اظهار کرد: شرایط فعلی دریاچه نیازمند مراقبت و مدیریت دقیق است و باید تلاش شود تراز و حجم آب موجود در ماههای پیشرو حفظ شود. وی افزود: هدفگذاری این است که میزان ذخیره آبی دریاچه تا پیش از آغاز بارشهای جدید به کمتر از ۲ میلیارد مترمکعب کاهش پیدا نکند.
وی با اشاره به پیشبینیهای هواشناسی درباره وضعیت بارندگیهای پیشرو بیان کرد: بر اساس گزارشهای کارشناسی، انتظار میرود حوضه آبریز دریاچه ارومیه در فصل پاییز و زمستان بارشهای مطلوبی را تجربه کند که این موضوع میتواند در بهبود شرایط دریاچه نقش مؤثری داشته باشد.
استاندار آذربایجانغربی، وضعیت طرحهای ساماندهی نوار ساحلی دریاچه ارومیه، روند توسعه زیرساختهای گردشگری و امکانات مورد نیاز برای حضور گردشگران را بررسی کرد و بر ضرورت تسریع در ایجاد خدمات رفاهی و فراهم کردن شرایط مناسب برای بهرهمندی مردم از ظرفیتهای این منطقه تأکید کرد.
رحمانی با اشاره به جاذبههای طبیعی و ظرفیتهای منحصربهفرد منطقه کاظمداشی و سواحل دریاچه ارومیه، توسعه گردشگری را یکی از مسیرهای مهم برای رونق اقتصادی استان، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و جذب سرمایهگذاری دانست.
وی خاطرنشان کرد: برنامهریزی منسجم برای ارتقای زیرساختها و افزایش کیفیت خدمات گردشگری در این منطقه باید با جدیت دنبال شود و در این زمینه کوتاهی قابل قبول نیست.
گزارش از: نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/ م
