به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ هفته دفاع مقدس فرصتی برای بازخوانی تجربهای تاریخی است که در آن، دفاع از سرزمین تنها به حضور نیروهای نظامی در میدان محدود نماند و بخشهای مختلف جامعه در آن نقشآفرینی کردند.
یکی از مهمترین ابعاد این تجربه، شکلگیری «دفاع مردمی» و تبدیل دفاع از کشور به مسئلهای عمومی بود؛ تجربهای که آثار آن را میتوان در رفتار اجتماعی مردم، کمکرسانی به جبههها و حضور خانوادهها در عرصههای مختلف مشاهده کرد.
در روایت این دوره، مفهوم «یک ملت، یک وطن» میتواند محور مهمی باشد؛ مفهومی که بر تعلق مشترک همه ایرانیان به سرزمین خود تأکید دارد و از خطکشیهایی که میتواند به تفرقه اجتماعی منجر شود فاصله میگیرد.
دفاع از کشور در آن سالها عرصه حضور اقشار مختلف جامعه بود و افراد، فارغ از تفاوتهای قومی، مذهبی و اجتماعی، در حد توان خود در پشتیبانی از کشور و رزمندگان مشارکت داشتند.
یکی از بخشهایی که در بازخوانی دفاع مقدس نیازمند توجه بیشتر است، نقش کمکهای مردمی است. پشت جبهه تنها یک مفهوم نظامی نبود؛ خانوادهها، کسبه، کارگران، کشاورزان، دانشآموزان و دیگر اقشار جامعه هرکدام به شکلی در تأمین نیازهای جبههها و پشتیبانی از رزمندگان مشارکت داشتند.
روایت این کمکها میتواند تصویر کاملتری از دفاع مقدس ارائه دهد؛ تصویری که در آن مردم صرفاً تماشاگر حوادث نبودند، بلکه بخشی از روند مقاومت محسوب میشدند.
این الگوی مشارکت مردمی را میتوان در برخی تجربههای بعدی کشور نیز بررسی کرد؛ از جمله در جریان جنگ ۱۲ روزه و دیگر مقاطع بحرانی که حمایت اجتماعی و همراهی مردم، بخشی از ظرفیت مواجهه کشور با شرایط دشوار را تشکیل داده است مقایسه این دورهها البته نیازمند توجه به تفاوتهای تاریخی و سیاسی هر مقطع است، اما وجه مشترک آنها را میتوان در اهمیت مشارکت عمومی و مسئولیتپذیری اجتماعی جستوجو کرد.
در کنار روایت حضور مردم، شناخت جریانها و گروههایی که در جریان جنگ در برابر جمهوری اسلامی قرار گرفتند نیز بخشی از تاریخ این دوره است درباره گروههایی مانند سازمان مجاهدین خلق که در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی با عنوان «منافقین» شناخته میشوند و در مقاطعی در کنار عراق علیه جمهوری اسلامی فعالیت کردند، باید روایت تاریخی بر پایه اسناد و شواهد و با پرهیز از تحریف صورت گیرد. هدف از این بازخوانی، شناخت دقیق جریانها و نقش آنها در تحولات آن دوره برای نسل امروز است.
دفاع مردمی را همچنین میتوان یکی از وجوه مهم تجربه دفاع مقدس دانست. در شرایطی که ایران با فشار و برتری قابل توجه دشمن در حوزههای مختلف روبهرو بود، مشارکت عمومی به یکی از پشتوانههای مهم مقاومت تبدیل شد.
ثبتنام مردم برای حضور و کمک، مشارکت خانوادهها در برخی فعالیتهای پشتیبانی و حضور اجتماعی آنان در عرصههای مختلف، نشان میدهد که مفهوم دفاع از کشور در سطح جامعه نیز معنا پیدا کرده بود.
از همین زاویه، توجه به مفهوم «حکومت مردم» نیز اهمیت پیدا میکند. حضور گسترده و سراسری مردم در مقاطع مختلف، از جمله در رویدادهایی که به گفته برخی روایتها بیش از ۲۰۰ شب ادامه داشته، از منظر اجتماعی قابل بررسی است و میتواند در کنار تجربه هشت سال دفاع مقدس، به عنوان بخشی از بحث درباره نقش مردم در تحولات معاصر ایران مورد مطالعه قرار گیرد البته چنین روایتهایی باید با آمار، اسناد و منابع قابل بررسی همراه شوند تا امکان ارزیابی دقیق آنها برای نسل جدید فراهم باشد.
فاصله زمانی با دوران دفاع مقدس، ضرورت بازتعریف شیوه روایت آن را نیز بیشتر کرده است نسل جدید بسیاری از اتفاقات آن دوره را از طریق کتاب، رسانه و روایتهای خانوادگی میشناسد و تجربه مستقیم و زیستهای از آن ندارد بنابراین اگر قرار است این بخش از تاریخ همچنان برای جوانان قابل فهم باشد، روایت آن باید از تکرار صرف خاطرات فراتر رفته و ابعاد انسانی، اجتماعی و حتی انتقادی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
وحدت اقوام و مذاهب، میراث ماندگار دفاع مقدس است
مامد کلشینژاد، امام جمعه اهلسنت ارومیه، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز ضمن گرامیداشت هفته دفاع مقدس اظهار کرد: هفته دفاع مقدس یادآور روزهای پرافتخار ملت بزرگ ایران در برابر تجاوز رژیم بعث عراق و حامیان آن است؛ روزهایی که مردم ایران از اقوام و مذاهب مختلف، در کنار یکدیگر ایستادند و با تکیه بر ایمان، غیرت و روحیه ایثار و فداکاری، از تمامیت ارضی و استقلال کشور دفاع کردند و اجازه ندادند دشمن به اهداف خود دست پیدا کند.
وی افزود: دفاع مقدس صرفاً یک مقطع تاریخی و مجموعهای از حوادث نظامی نیست، بلکه مکتبی سرشار از درسهای ارزشمند همچون ایثار، فداکاری، وحدت، مقاومت و مسئولیتپذیری است.
کلشینژاد افزود: در طول هشت سال دفاع مقدس، شیعه و سنی، ترک و کرد و سایر اقوام ایرانی، دوشادوش یکدیگر برای دفاع از ایران اسلامی به میدان آمدند و این حضور یکپارچه نشان داد که در برابر تهدید دشمن، وحدت و همبستگی مردم میتواند بزرگترین پشتوانه کشور باشد.
امام جمعه اهل سنتارومیه عنوان کرد: شهدای اهل سنت نیز همانند دیگر فرزندان این سرزمین، جان خود را در راه دفاع از میهن فدا کردند و خون این شهیدان سندی روشن بر عمق وحدت و همدلی میان اقوام و مذاهب ایران اسلامی است. شهدا به ما آموختند که ایمان، وطندوستی و دفاع از عزت و امنیت کشور، مرزهای قومی و مذهبی نمیشناسد و همه مردم ایران در سرنوشت این سرزمین سهیم هستند.
کلشینژاد با اشاره به ضرورت انتقال مفاهیم دفاع مقدس به نسل جوان گفت: امروز وظیفه ما تنها گرامیداشت نام و یاد شهدا نیست، بلکه باید پیام و فرهنگ دفاع مقدس را به نسلهای جدید منتقل کنیم. جوانان باید بدانند که امنیت و آرامش امروز کشور به آسانی به دست نیامده و برای حفظ این امنیت، هزاران نفر از بهترین فرزندان ایران از جان و مال خود گذشتند.
وی تصریح کرد: دشمنان ملت ایران همچنان به دنبال تضعیف کشور و ایجاد اختلاف میان مردم هستند، اما شیوههای تقابل آنان در طول زمان تغییر کرده است. امروز علاوه بر تهدیدهای امنیتی و نظامی، جنگ اقتصادی، فرهنگی و رسانهای نیز در جریان است و دشمن تلاش میکند با ایجاد ناامیدی و اختلاف، سرمایه اجتماعی و وحدت مردم را هدف قرار دهد.
کلشینژاد خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، یکی از مهمترین درسهای دفاع مقدس حفظ وحدت و انسجام ملی است. وحدت میان اقوام و مذاهب نهتنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه وظیفهای دینی و ملی است و هر اندازه مردم در کنار یکدیگر منسجمتر باشند، زمینه برای سوءاستفاده و توطئه دشمنان کمتر خواهد شد.
وی تصریح کرد: امروز باید با تقویت روحیه همدلی، احترام متقابل و توجه به مشترکات، اجازه ندهیم مسائل فرعی موجب فاصله میان مردم شود. ایران متعلق به همه ایرانیان است و شیعه و سنی، ترک و کرد و سایر اقوام، با وجود تفاوتهای فرهنگی و مذهبی، در حفظ عزت، امنیت و سربلندی کشور مسئولیت مشترک دارند.
کلشینژاد با تأکید بر نقش علما، نخبگان، رسانهها و مسئولان در تقویت وحدت گفت: باید از ظرفیت هفته دفاع مقدس برای تبیین واقعیات آن دوران و بیان نقش همه اقشار جامعه در دفاع از کشور استفاده شود. بیان رشادتهای رزمندگان و شهدای اقوام و مذاهب مختلف میتواند برای نسل جوان روشن کند که وحدت مردم ایران در سختترین شرایط، یکی از عوامل مهم ایستادگی کشور در برابر دشمن بوده است.
دفاع مردمی؛ مهمترین سرمایه ایران در روزهای سخت
حسین حاجینبیزاده، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتوگو با خبرنگار ارومنیوز ضمن گرامیداشت هفته دفاع مقدس اظهار کرد: هفته دفاع مقدس یادآور روزهای پرافتخار ایستادگی ملت ایران و تجلی شکوه ایثار، حماسه و فداکاری مردان و زنانی است که با ایمان، غیرت و عشق به میهن، در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ کشور در برابر تجاوز دشمن ایستادگی کردند و برگهایی ماندگار از عزت، اقتدار و سربلندی ایران اسلامی را رقم زدند.
وی افزود: دفاع مقدس را نباید تنها در چارچوب یک جنگ هشتساله و یک رویداد نظامی مورد بررسی قرار داد، بلکه این دوران جلوهای ماندگار از فرهنگ ایثار، مقاومت، مسئولیتپذیری و وفاداری به آرمانهای الهی و ملی است ملت ایران در آن سالها با وجود همه دشواریها و فشارهای موجود، نشان داد که دفاع از استقلال، تمامیت ارضی و عزت کشور، مسئولیتی همگانی است و هیچ قشر و گروهی خود را از این وظیفه جدا نمیدانست.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای دفاع مقدس، حضور همه اقشار جامعه در صحنه بود؛ از رزمندگان و نیروهای نظامی گرفته تا خانوادهها، زنان، جوانان، کارگران، دانشجویان و اقوام و مذاهب مختلف که هر یک به سهم خود در پشتیبانی از جبههها و دفاع از کشور نقشآفرینی کردند. در واقع، دفاع از ایران به یک حرکت عمومی تبدیل شد و همین همبستگی ملی، یکی از مهمترین پشتوانههای جامعه در برابر یک تهدید گسترده و پیچیده بود.
حاجینبیزاده با تأکید بر اینکه «یک ملت و یک وطن» باید محور روایت دفاع مقدس باشد، گفت: در بازخوانی این دوران باید از هرگونه خطکشی و ادبیاتی که زمینهساز تفرقه میان مردم میشود پرهیز کرد آنچه در دفاع مقدس اهمیت داشت، جانفشانی آحاد مردم ایران برای حفظ سرزمین و امنیت کشور بود در میدان دفاع، تعلقات قومی و مذهبی مانعی برای همدلی نبود و همه در یک نقطه مشترک یعنی دفاع از وطن و آینده ایران قرار داشتند.
وی عنوان کرد: یکی از بخشهای مهم و کمتر دیدهشده دفاع مقدس، نقش مردم در پشتیبانی از جبههها بود. کمکهای مردمی، جمعآوری اقلام مورد نیاز رزمندگان و همراهی خانوادهها نشان داد که جنگ صرفاً در خطوط مقدم جریان نداشت و بخش بزرگی از جامعه در پشت جبهه مسئولیت خود را ایفا میکرد این فرهنگ مشارکت مردمی را میتوان در مقاطع مختلف دیگری نیز مشاهده کرد؛ از دوران دفاع مقدس هشتساله تا شرایط جنگ ۱۲ روزه و حتی در مقاطع دیگری که کشور با تهدید و بحران مواجه شده است.
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به اهمیت تبیین ابعاد مختلف دفاع مردمی اظهار کرد: اگر قدرت یک کشور را فقط با شاخصهای نظامی و اقتصادی بسنجیم، شاید در نگاه نخست بسیاری از معادلات به سود قدرتهای بزرگ باشد، اما تجربه تاریخی نشان داده است که قدرت واقعی یک ملت تنها در تجهیزات و امکانات خلاصه نمیشود. آنچه میتواند معادلات را تغییر دهد، حضور و همراهی مردم و تبدیل دفاع به یک حرکت عمومی است.
حاجینبیزاده افزود: ثبتنام مردم برای حضور و کمک، مشارکت خانوادگی در ایستهای بازرسی و حضور داوطلبانه اقشار مختلف در عرصههای مورد نیاز، نمونههایی از همین دفاع مردمی است این مشارکتها نشان میدهد که در بزنگاههای حساس، مردم میتوانند به بخش مهمی از ظرفیت دفاعی و اجتماعی کشور تبدیل شوند و مسئولیت خود را نسبت به سرنوشت جامعه بر عهده بگیرند.
وی با اشاره به نقش جریانهای معارض در دوران دفاع مقدس تصریح کرد: در بازخوانی تاریخ جنگ، باید درباره جریانهایی که در آن مقطع در تقابل با منافع ملی قرار گرفتند نیز با زبان مستند و تاریخی سخن گفت گروههایی مانند سازمان مجاهدین خلق که در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی با عنوان «منافقین» شناخته میشوند، در مقاطعی در کنار عراق علیه جمهوری اسلامی ایران فعالیت کردند و شناخت این بخش از تاریخ برای نسل جدید ضروری است؛ البته روایت این موضوع باید بر پایه اسناد و واقعیتهای تاریخی و دور از تحریف باشد.
این کارشناس مسائل سیاسی در ادامه، دفاع مقدس را نمونهای از «حکومت مردم» دانست و گفت: حضور مردم تنها به سالهای جنگ محدود نشد و در مقاطع بعدی نیز استمرار یافت. حضور گسترده مردم در رویدادها و صحنههای مختلف، از نگاه من نشاندهنده آن است که بخش مهمی از ظرفیت سیاسی و اجتماعی کشور در مشارکت عمومی ریشه دارد. تداوم این مشارکت در بیش از ۲۰۰ شب حضور گسترده و سراسری مردم، که در ادامه تجربه هشت سال مقاومت مطرح شده، قابل بررسی است و میتواند به عنوان یکی از نشانههای اهمیت نقش مردم در تحولات کشور مورد توجه قرار گیرد.
حاجینبیزاده خاطرنشان کرد: امروز نیز اگر بخواهیم از تجربه دفاع مقدس برای شرایط کنونی درس بگیریم، باید بر سرمایه اجتماعی، مشارکت عمومی و وحدت مردم تمرکز کنیم جامعهای که میان اقشار مختلف آن همدلی وجود داشته باشد و مردم نسبت به سرنوشت کشور احساس مسئولیت کنند، در برابر فشارها و تهدیدها از ظرفیت بیشتری برای عبور از مشکلات برخوردار است.
وی تأکید کرد: مهمترین پیام دفاع مقدس برای نسل امروز این است که ایران متعلق به همه ایرانیان است و حفظ امنیت، استقلال و تمامیت ارضی کشور نیازمند مشارکت همه مردم است بنابراین در گرامیداشت این هفته باید بیش از آنکه صرفاً به خاطرات جنگ بپردازیم، تجربههای اجتماعی آن دوران، نقش مردم، کمکهای مردمی، وحدت ملی و فرهنگ مسئولیتپذیری را نیز برای نسل جدید بازگو کنیم.
این کارشناس مسائل سیاسی در پایان گفت: دفاع مقدس بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران است و روایت آن زمانی میتواند برای نسل امروز اثرگذار باشد که همه ابعاد آن، از حضور رزمندگان در جبههها تا نقش خانوادهها و مردم در پشت جبهه، از ایثار و فداکاری تا همبستگی ملی، به شکلی مستند و منصفانه بازخوانی شود؛ چراکه در نهایت، آنچه این تجربه تاریخی را ماندگار کرده، فقط نبرد در میدان جنگ نیست، بلکه حضور یک ملت برای دفاع از وطن است.
گزارش از: نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/
