به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، رقیه وکیلی فعال رسانهای در یادداشتی نوشت: در روزگاری که خبر با سرعتی بیسابقه در شبکههای اجتماعی و رسانهها منتشر میشود، دیگر نمیتوان «سرعت انتشار» را تنها معیار موفقیت یک رسانه دانست. امروز رسانهها بیش از هر زمان دیگری در برابر آثار اجتماعی و روانی محتوایی که منتشر میکنند مسئولاند؛ بهویژه در شرایطی که مرز میان خبر، شایعه، تحلیل و محتوای هیجانی در فضای مجازی روزبهروز کمرنگتر شده است.
یکی از جدیترین نمونهها، نحوه پوشش اخبار مربوط به خودکشی، آسیبهای اجتماعی و حوادث تلخ است. انتشار بیضابطه چنین اخباری، بهخصوص زمانی که جزئیات حادثه، تصاویر، فیلمها، اطلاعات هویتی یا روایتهای احساسی و تحریککننده در آن برجسته میشود، صرفاً اطلاعرسانی نیست؛ بلکه میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی گستردهای به دنبال داشته باشد.
رسانه حرفهای باید بداند که «هر خبری که قابل انتشار است، لزوماً مناسب انتشار نیست». گاهی حذف یک جزئیات، منتشر نکردن یک تصویر یا حتی خودداری از انتشار یک خبر، نه سانسور بلکه نوعی مسئولیتپذیری اجتماعی است. هدف رسانه تنها انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه باید میان حق جامعه برای دانستن و حق جامعه برای در امان ماندن از آسیبهای احتمالی، تعادل ایجاد کند.
در این میان، نبود یک نظام مشخص و جدی برای نظارت حرفهای بر شیوه انتشار اخبار آسیبهای اجتماعی، میتواند به افزایش رقابت برای جذب مخاطب از طریق تیترهای تکاندهنده و محتوای احساسی منجر شود. در چنین فضایی، گاهی یک حادثه تلخ به ابزاری برای افزایش بازدید، دنبالکننده و تعامل تبدیل میشود؛ در حالی که پشت هر خبر، زندگی واقعی انسانها، خانوادهها و جامعهای قرار دارد که ممکن است تحت تأثیر آن قرار بگیرد.
راهکار، حذف رسانه یا محدود کردن جریان آزاد اطلاعات نیست؛ راهکار، تقویت سواد رسانهای و تدوین استانداردهای حرفهای برای پوشش اخبار حساس است. خبرنگار و مدیر رسانه باید آموزش ببینند که چگونه درباره خودکشی، خشونت، کودکان، قربانیان حوادث و سایر آسیبهای اجتماعی اطلاعرسانی کنند؛ بدون آنکه ناخواسته به بازتولید آسیب کمک کنند.
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به رسانهای نیاز دارد که فقط «سریع» نباشد، بلکه «مسئول» هم باشد. رسانهای که پیش از انتشار یک خبر از خود بپرسد: آیا این محتوا واقعاً به آگاهی جامعه کمک میکند یا صرفاً کنجکاوی مخاطب را تحریک میکند؟
گاهی حرفهایترین تصمیم یک رسانه، منتشر نکردن بخشی از یک خبر است؛ زیرا مسئولیت رسانه فقط در قبال چیزی نیست که میگوید، بلکه در قبال تأثیری است که بر جامعه میگذارد.
مسئله فقط به نحوه انتشار اخبار خودکشی محدود نمیشود. در بسیاری از حوزههای اجتماعی، رسانهها با انتخاب تیتر، تصویر، زمان انتشار و حتی ترتیب روایت میتوانند بر برداشت مخاطب اثر بگذارند. خبری که با ادبیات هیجانی، تصاویر تکاندهنده و تأکید بر جزئیات منتشر میشود، با همان خبر در قالبی آرام، دقیق و مسئولانه، دو اثر کاملاً متفاوت بر افکار عمومی خواهد داشت.
در این میان، شبکههای اجتماعی شرایط را پیچیدهتر کردهاند. الگوریتمها معمولاً محتوایی را بیشتر در معرض دید قرار میدهند که واکنش بیشتری ایجاد کند؛ و اخبار تلخ، شوکهکننده و احساسی اغلب از همین ویژگی برخوردارند. نتیجه آن است که گاهی یک حادثه در مدت کوتاهی هزاران بار بازنشر میشود و اطلاعاتی که شاید اساساً نباید عمومی میشد، از کنترل خارج میشود.
این وضعیت ضرورت وجود یک «اخلاق حرفهای رسانهای» را دوچندان میکند. اخلاق حرفهای به معنای سکوت در برابر مشکلات جامعه نیست؛ برعکس، رسانه باید درباره آسیبهای اجتماعی صحبت کند، اما شیوه صحبت کردن اهمیت دارد. پرداختن به ریشههای اجتماعی، اقتصادی و روانشناختی یک آسیب میتواند به آگاهی عمومی کمک کند؛ در حالی که تمرکز افراطی بر شخص، جزئیات حادثه یا بازسازی صحنه، ممکن است تنها به افزایش هیجان و بازتولید آسیب منجر شود.
از سوی دیگر، خانواده قربانیان نیز نباید قربانی دوم چرخه خبر شوند. انتشار نام، تصویر، فیلم یا جزئیات زندگی افراد بدون رضایت خانواده، علاوه بر مسائل اخلاقی، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری برای بازماندگان ایجاد کند. رسانه باید میان «حق دانستن جامعه» و «حق حریم خصوصی افراد» مرزی روشن ترسیم کند.
ضروری است نهادهای مسئول، مدیران رسانهها و فعالان فضای مجازی در تدوین دستورالعملهای روشن برای پوشش اخبار حساس مشارکت کنند. این دستورالعملها نباید با هدف محدود کردن رسانهها، بلکه برای افزایش کیفیت و مسئولیتپذیری آنها تدوین شوند.
در نهایت باید پذیرفت که رسانه فقط یک انتقالدهنده خبر نیست؛ رسانه بخشی از ساختار اجتماعی جامعه است و میتواند هم در کاهش آسیبها نقش داشته باشد و هم، در صورت عملکرد غیرمسئولانه، به تشدید آنها کمک کند.
امروز بیش از هر زمان دیگری به رسانهای نیاز داریم که قبل از «انتشار»، به «پیامد» فکر کند. شاید مهمترین نشانه بلوغ یک رسانه، تعداد اخباری که منتشر میکند نباشد؛ بلکه تعداد دفعاتی باشد که آگاهانه تصمیم میگیرد برای حفظ سلامت جامعه، از انتشار یک جزئیات غیرضروری صرفنظر کند.
خبر باید آگاهی ایجاد کند، نه آسیب؛ و این مرزی است که رسانه حرفهای باید همیشه آن را جدی بگیرد.
