به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیور»؛ دریاچه ارومیه پس از سالها دستوپنجه نرم کردن با خشکسالی، کاهش تراز آب و نگرانیهای فزاینده درباره آینده این زیستبوم، امسال تصویری متفاوت از خود به نمایش گذاشته است؛ آبی که دوباره بخشهایی از پهنه دریاچه را دربرگرفته، تالابهای اقماری را جان تازهای بخشیده و زمینه بازگشت بخشی از حیات وحش و حضور دوباره گردشگران را فراهم کرده است این تغییرات، در کنار امیدواریهای ایجادشده درباره وضعیت زیستمحیطی دریاچه، پرسشهای تازهای را نیز درباره واکنش این اکوسیستم به شرایط جدید مطرح کرده است.
در چنین شرایطی، تغییر رنگ آب در برخی نقاط دریاچه ارومیه و مشاهده طیفهایی از صورتی، نارنجی و سرخ، توجه افکار عمومی و گردشگران را به خود جلب کرده است؛ پدیدهای که تصاویر آن بهسرعت در فضای مجازی دستبهدست شده و گاه با برداشتها و گمانهزنیهای مختلفی همراه بوده است اما آیا این تغییر رنگ نشانه یک بحران تازه در دریاچه است یا بخشی از فرآیندهای طبیعی و زیستی این اکوسیستم شور؟
دریاچه ارومیه محیطی پویا و حساس است که تغییرات حجم آب، میزان تبخیر، غلظت نمک، شدت تابش خورشید و شرایط زیستی میتواند بر ویژگیهای آن اثر بگذارد به همین دلیل، مشاهده یک پدیده ظاهری مانند تغییر رنگ آب، بدون بررسی علمی نمیتواند بهتنهایی مبنایی برای قضاوت درباره وضعیت سلامت دریاچه باشد از سوی دیگر، قرار گرفتن دریاچه در شرایطی که شوری آب در برخی نقاط همچنان بالاست، زمینه فعالیت و افزایش برخی جانداران و میکروارگانیسمهای سازگار با محیطهای شور را فراهم میکند؛ موجوداتی که ممکن است با تولید رنگدانههای طبیعی، در شکلگیری این طیفهای رنگی نقش داشته باشند.
با این حال، اهمیت موضوع تنها به علت تغییر رنگ آب محدود نمیشود آنچه اهمیت بیشتری دارد، شناخت دقیق فرآیندهایی است که در پی تغییر شرایط هیدرولوژیکی دریاچه در حال رخ دادن است و اینکه آیا این تحولات میتواند نشانهای از بازگشت تدریجی تعادل اکولوژیک باشد یا صرفاً واکنشی طبیعی به نوسانات شوری و سایر عوامل محیطی است که در این خصوص گفتگویی با حجت جباری، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجانغربی صورت گرفته که در ادامه میخوانید؛
اروم نیوز: تغییر رنگ آب دریاچه ارومیه به طیفهای صورتی و سرخ در برخی نقاط، طی روزهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. آیا این پدیده طبیعی است یا باید آن را نشانه یک تغییر نگرانکننده در وضعیت دریاچه دانست؟
جباری: تغییر رنگ آب دریاچه ارومیه در برخی نقاط، پدیدهای طبیعی است و بهطور معمول میتواند تحت تأثیر شرایط محیطی و زیستی دریاچه رخ دهد آنچه در این میان اهمیت دارد، شرایط شوری آب و تغییرات مرتبط با آن است با افزایش شوری و تغییر سایر شرایط محیطی، برخی موجودات ریز و میکروارگانیسمهایی که با محیطهای بسیار شور سازگار هستند، فعالیت بیشتری پیدا میکنند و میتوانند در تغییر رنگ آب نقش داشته باشند.
بنابراین مشاهده رنگهای صورتی، نارنجی یا سرخ در بخشهایی از دریاچه، بهتنهایی به معنای ایجاد یک تهدید یا آلودگی جدید نیست البته هر پدیده غیرمعمول در چنین اکوسیستم حساسی باید مورد بررسی علمی قرار گیرد تا علت دقیق آن مشخص شود و نمیتوان صرفاً بر اساس ظاهر آب درباره منشأ آن قضاوت کرد.
اروم نیوز: چه عواملی باعث میشود آب دریاچه ارومیه از رنگ طبیعی خود فاصله بگیرد و به سمت رنگهای صورتی یا سرخ تغییر کند؟
جباری: یکی از عوامل اصلی، افزایش میزان شوری آب است هنگامی که حجم آب کاهش پیدا میکند و میزان تبخیر افزایش مییابد، غلظت نمک در بخشهایی از دریاچه بالا میرود در چنین شرایطی، محیط برای فعالیت برخی موجودات شورپسند مناسبتر میشود.
برخی از این موجودات برای سازگاری با شوری و شدت نور، رنگدانههای خاصی تولید میکنند تجمع این رنگدانهها در کنار تراکم این موجودات میتواند باعث شود رنگ آب در بخشهایی از دریاچه به سمت طیفهای قرمز، نارنجی یا صورتی تغییر کند. شدت و گستردگی این پدیده نیز میتواند بسته به شرایط محیطی، میزان شوری، دما و نور متفاوت باشد.
اروم نیوز: در این میان نام جلبک «دونالیلا سالینا» نیز مطرح شده است این جلبک چه نقشی در تغییر رنگ آب دارد؟
جباری: «دونالیلا سالینا» یکی از جلبکهای تکسلولی است که توانایی بالایی برای سازگاری با محیطهای شور دارد این جلبک زمانی که با شوری بالا و تابش شدید نور مواجه میشود، میتواند رنگدانههایی مانند بتاکاروتن تولید کند.
افزایش تولید این رنگدانهها میتواند موجب تغییر رنگ تودههای آبی شود و در ایجاد طیفهای نارنجی و سرخ نقش داشته باشد البته نباید از این موضوع نتیجه گرفت که در هر نقطهای که تغییر رنگ مشاهده میشود، حتماً همین جلبک عامل آن است؛ چراکه میکروارگانیسمهای شورپسند دیگری نیز میتوانند در این فرآیند مؤثر باشند.
اروم نیوز: آیا تاکنون مشخص شده که عامل اصلی تغییر رنگ در رخداد اخیر، دقیقاً کدام جاندار یا میکروارگانیسم است؟
جباری: برای تعیین عامل قطعی، نیاز به بررسیهای تخصصی و نمونهبرداری وجود دارد بررسیهای لازم در این زمینه آغاز شده و تلاش میشود مشخص شود کدام گروه از جلبکها یا میکروارگانیسمها در تغییر رنگ مشاهدهشده نقش اصلی داشتهاند.
در واقع، ممکن است تغییر رنگ نتیجه فعالیت یک عامل مشخص یا حاصل اثر همزمان چند عامل زیستی و محیطی باشد. بنابراین اعلام نظر قطعی باید پس از تکمیل بررسیهای علمی انجام شود.
اروم نیوز: با توجه به اینکه امسال آب بیشتری وارد دریاچه ارومیه شده، آیا میتوان گفت افزایش آب دریاچه باعث ایجاد این تغییر رنگ شده است؟
جباری: نمیتوان بهصورت مستقیم افزایش آب را عامل تغییر رنگ دانست دریاچه ارومیه یک اکوسیستم پیچیده است و عوامل مختلفی بهصورت همزمان بر شرایط آن اثر میگذارند ورود آب، کاهش یا افزایش شوری، میزان تبخیر، دمای هوا، تابش خورشید و شرایط زیستی، همگی میتوانند در وضعیت آب و فعالیت موجودات شورپسند مؤثر باشند.
آنچه اهمیت دارد این است که دریاچه در سال جاری نسبت به سالهای گذشته شرایط متفاوتی را تجربه کرده و همین تغییر شرایط، ضرورت پایش مستمر را بیشتر میکند.
اروم نیوز: امسال شاهد حضور بیشتر گردشگران در اطراف دریاچه ارومیه هستیم آیا این تغییر شرایط میتواند نشانهای از بهبود وضعیت زیستمحیطی دریاچه باشد؟
جباری: افزایش آب دریاچه و پرآب شدن تالابهای اقماری، بدون تردید اتفاق مثبتی برای این زیستبوم محسوب میشود بارندگیهای مناسب و تأمین بخشی از حقابهها نیز در بهبود شرایط آبی منطقه مؤثر بوده است.
این شرایط علاوه بر اینکه جذابیت دریاچه را برای گردشگران افزایش داده، میتواند برای پرندگان مهاجر و سایر گونههای حیات وحش نیز فرصت مناسبتری ایجاد کند. با این حال، نباید یک سال آبی مناسب را به معنای پایان مشکلات دریاچه تلقی کرد. احیای واقعی یک اکوسیستم نیازمند استمرار جریانهای آبی، مدیریت منابع آب و تداوم اقدامات حفاظتی است.
اروم نیوز: با توجه به اینکه تغییر رنگ آب هر سال در برخی فصلها مشاهده میشود، آیا میتوان آن را بخشی از ویژگی طبیعی دریاچه ارومیه دانست؟
جباری: بله، تغییر رنگ آب پدیدهای است که در برخی فصلها و در بخشهایی از دریاچه مشاهده میشود و موضوع تازهای نیست شرایط ویژه دریاچه ارومیه از نظر شوری بالا باعث شده است این اکوسیستم میزبان موجوداتی باشد که توانایی سازگاری با چنین محیطی را دارند.
با این حال، طبیعی بودن این پدیده به معنای بینیازی از پایش نیست اتفاقاً به دلیل اهمیت دریاچه ارومیه، هرگونه تغییر محسوس در ویژگیهای آب باید از نظر علمی بررسی و ثبت شود تا روندهای زیستمحیطی آن بهدرستی شناخته شود.
اروم نیوز: در نهایت، آیا مردم و گردشگرانی که تصاویر تغییر رنگ آب را میبینند باید نسبت به این موضوع نگران باشند؟
جباری: صرف مشاهده تغییر رنگ آب نباید موجب نگرانی مردم شود این پدیده میتواند منشأ طبیعی و زیستی داشته باشد و همانطور که اشاره شد، در شرایط خاص شوری و محیطی دریاچه رخ میدهد.
البته توصیه ما این است که درباره چنین پدیدههایی، مردم به اطلاعات علمی و نظر مراجع تخصصی توجه کنند و از انتشار گمانهزنیهایی که ممکن است باعث نگرانی یا برداشت نادرست شود، پرهیز کنند دریاچه ارومیه همچنان نیازمند توجه، حفاظت و پایش جدی است و شناخت دقیق فرآیندهای طبیعی آن، یکی از الزامات مدیریت صحیح این زیستبوم ارزشمند به شمار میرود.
گفتگو و تنظیم: از نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/
