به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، دریاچه ارومیه، بزرگترین دریاچه داخلی ایران، طی دو دهه گذشته با چالشهای جدی ناشی از خشکسالی، تغییرات اقلیمی و افزایش برداشت از منابع آب روبهرو بوده است. اگرچه در ماههای اخیر افزایش حجم آب این دریاچه امیدها را برای بازگشت حیات به آن تقویت کرده، اما کارشناسان معتقدند راه رسیدن به تراز اکولوژیک همچنان طولانی است و تحقق آن نیازمند تداوم برنامههای اجرایی، مدیریت مصرف آب و مشارکت همه ذینفعان است.
در همین راستا، مجید رستگاری، مدیرعامل آب منطقهای آذربایجانغربی، در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار ما از اقدامات انجامشده برای احیای دریاچه، پروژههای انتقال آب، وضعیت کنونی این پهنه آبی، نقش کشاورزی در مصرف منابع آب، تأثیر سدسازی و الزامات ادامه مسیر احیا سخن گفته است.
اروم نیوز:در ابتدا تصویری از وضعیت حوزه آبریز دریاچه ارومیه و اقدامات انجامشده برای احیای آن ارائه دهید.
رستگاری: استان آذربایجانغربی دارای سه حوزه آبریز ارس، دریاچه ارومیه و زاب است. حوزه آبریز دریاچه ارومیه میان سه استان آذربایجانغربی، آذربایجان شرقی و کردستان تقسیم شده و حدود ۵۰ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد که نزدیک به ۱۰ درصد آن را خود دریاچه تشکیل میدهد. با تشدید روند کاهش آب دریاچه، از سال ۱۳۹۳ «کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه» با حضور دستگاههای مختلف از جمله وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان برنامه و بودجه و وزارت کشور تشکیل شد تا ابتدا وضعیت دریاچه تثبیت و سپس احیا شود.
اروم نیوز: وزارت نیرو چه مسئولیتهایی در این طرح برعهده داشت؟
رستگاری: برای احیای دریاچه، رسیدن به حجم ۱۵/۵ میلیارد مترمکعب آب به عنوان تراز اکولوژیک هدفگذاری شد و در همین راستا ۲۸ مأموریت میان دستگاههای اجرایی تقسیم شد. وزارت نیرو موظف بود علاوه بر اجرای پروژههای عمرانی، اقدامات مدیریتی مانند تعادلبخشی منابع آب، نصب کنتورهای هوشمند، انسداد چاههای غیرمجاز و کنترل برداشتها را نیز انجام دهد. همچنین مقرر شد ۳.۱ میلیارد مترمکعب آب به دریاچه اختصاص یابد که ۶۰۰ میلیون مترمکعب آن از طریق انتقال بینحوضهای تأمین شود.
اروم نیوز: مهمترین پروژههای انتقال آب به دریاچه چه بوده است؟
رستگاری: دو پروژه بزرگ در این بخش اجرا شد؛ انتقال آب از سد کانیسیب از طریق تونل ۳۶ کیلومتری، کانال ۱۱ کیلومتری و مسیر رودخانه گدار و همچنین پروژه انتقال آب از سد سیلوه و کانال جلدیان. خوشبختانه اکنون بخش عمده این طرحها به بهرهبرداری رسیده و انتقال آب به دریاچه در حال انجام است.
اروم نیوز: با وجود اجرای این طرحها، وضعیت فعلی دریاچه را چگونه ارزیابی میکنید؟
رستگاری: این اقدامات در بهبود شرایط دریاچه مؤثر بوده است، اما تبخیر همچنان یک عامل اجتنابناپذیر است. البته با انتقال آب و افزایش بارندگیها میتوان بخشی از آثار آن را جبران کرد. با وجود این، هنوز تا رسیدن به تراز اکولوژیک فاصله قابلتوجهی داریم. طی سالهای اخیر سه دوره خشکسالی متوسط و یک دوره خشکسالی شدید را تجربه کردهایم که باعث شد سال گذشته یکی از پایینترین سطوح آب دریاچه ثبت شود.
اروم نیوز: چه عواملی بیشترین تأثیر را بر وضعیت دریاچه دارند؟
رستگاری: عوامل مؤثر را میتوان در دو بخش اقلیمی و انسانی دستهبندی کرد. تغییرات اقلیمی خارج از کنترل ماست، اما توسعه کشاورزی، افزایش سطح زیرکشت و استفاده از محصولات پرآببر از مهمترین عوامل انسانی هستند که بر کاهش منابع آب تأثیر گذاشتهاند.
اروم نیوز: نقش بخش کشاورزی در احیای دریاچه را چگونه میبینید؟
رستگاری: سال گذشته در جنوب استان که حدود ۷۰ درصد آب ورودی دریاچه از رودخانههای زرینهرود، سیمینهرود، مهاباد و گدارچای تأمین میشود، کمترین آورد آبی ثبت شد. در چنین شرایطی نمیتوان همزمان به دنبال احیای دریاچه بود و الگوی کشت پرمصرف را حفظ کرد. اکنون حدود ۵۰ درصد الگوی کشت منطقه به محصولاتی مانند چغندر، سیب و یونجه اختصاص دارد که مصرف آب بالایی دارند. بنابراین اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانههای نوین آبیاری و حمایت مالی از کشاورزان ضرورتی اجتنابناپذیر است.
اروم نیوز: آیا رهاسازی آب برای دریاچه، تأمین آب شرب را با مشکل مواجه نمیکند؟
رستگاری: تأمین آب شرب خط قرمز وزارت نیرو است. ابتدا نیاز شرب مردم تأمین میشود و سپس در صورت امکان، آب برای نیازهای زیستمحیطی، حقابه کشاورزی و دریاچه اختصاص مییابد. سال گذشته با وجود تنش شدید آبی، توانستیم ذخایر مطمئنی برای تأمین آب شرب میلیونها نفر حفظ کنیم.
اروم نیوز: اکنون وضعیت حجم آب دریاچه چگونه است؟
رستگاری: در حال حاضر حجم آب دریاچه حدود ۴/۱۵ میلیارد مترمکعب است، در حالی که این رقم در سال گذشته حدود ۱/۸ میلیارد مترمکعب بود. این افزایش به معنای احیای کامل دریاچه نیست، بلکه آغاز روند احیا محسوب میشود. ادامه این مسیر به تداوم بارشها، کاهش مصرف آب و همکاری مردم وابسته است.
اروم نیوز: برخی معتقدند سدسازی عامل اصلی مشکلات دریاچه ارومیه است. نظر شما چیست؟
رستگاری: این برداشت دقیق نیست. دو سد بزرگ این حوزه یعنی بوکان و مهاباد پیش از انقلاب ساخته شدهاند و در مجموع ظرفیت پنج سد اصلی حوزه حدود ۱/۴ میلیارد مترمکعب است که ۵۰۰ میلیون مترمکعب آن صرف تأمین آب شرب مردم میشود. بنابراین سهم سدها در مقایسه با حجم مورد نیاز دریاچه چندان قابل توجه نیست. سال گذشته نیز بیش از یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب از سدهای استان به سمت دریاچه هدایت شد، اما نقش اصلی در احیای دریاچه همچنان بر عهده رودخانهها و میزان بارندگی است.
