به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ منطقه آزاد ماکو در شمالغرب ایران، با قرار گرفتن در دامنههای کوهستانی و مجاورت با مرز ترکیه، از اقلیمی خاص و متنوع برخوردار است؛ زمستانهای سرد و طولانی با بارش برف قابل توجه و تابستانهای معتدل، شرایطی کمنظیر برای رشد گونههای متنوع گیاهی فراهم کرده است همین ویژگیها باعث شده بسیاری از کارشناسان طبیعت و محیطزیست، این منطقه را یکی از مهمترین رویشگاههای گیاهان خودرو در کشور بدانند.
هر سال با آغاز فصل بهار و ذوب شدن برفهای زمستانی، خاک حاصلخیز دامنهها و مراتع منطقه آماده رویش گونههای مختلف گیاهی میشود، این گیاهان که بدون دخالت مستقیم انسان رشد میکنند، بهدلیل سازگاری بالا با شرایط اقلیمی منطقه، از مقاومت قابل توجهی برخوردارند و بسیاری از آنها دارای خواص دارویی و غذایی ارزشمندی هستند.
پراکندگی جغرافیایی منطقه آزاد ماکو، از ارتفاعات کوهستانی گرفته تا دشتهای هموار و تپههای آهکی، موجب شکلگیری تنوع گیاهی قابل توجهی شده است، در برخی مناطق، گیاهانی مانند کنگر در دامنههای کوهستانی دیده میشود و در ارتفاعات بالاتر، گونههایی مانند ریواس رشد میکنند که از دیرباز در آشپزی محلی و طب سنتی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در کنار این گیاهان، گونههای ارزشمند دیگری همچون باریجه با صمغ معطر خود، گلگاوزبان ایرانی با گلهای بنفش و خواص آرامبخش و پونه کوهی که به عنوان چاشنی و گیاه دارویی شناخته میشود نیز در بخشهای مختلف منطقه میرویند وجود چنین تنوعی باعث شده برخی از پژوهشگران، طبیعت ماکو را به «داروخانهای طبیعی» تشبیه کنند.
از سوی دیگر، گیاهانی مانند گون که در مراتع مرتفع منطقه رشد میکنند، نقش مهمی در تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش دارند و صمغ آنها نیز در صنایع مختلف کاربرد دارد. در کنار اینها، زعفران کوهی با گلهای بنفش خود در برخی چراگاههای مرتفع مرزی دیده میشود که اگرچه ارزش دارویی دارد، اما بهدلیل سمیت بالا نیازمند شناسایی دقیق است.
یکی دیگر از ذخایر طبیعی ارزشمند منطقه آزاد ماکو دنبلان کوهی یا قارچ کوهی است که پس از بارندگیهای بهاری در خاکهای سبک و ماسهای برخی روستاها رشد میکند این قارچ خوراکی که از نظر غذایی سرشار از پروتئین و مواد معدنی است، در میان مردم محلی طرفداران زیادی دارد و در بازارهای محلی با قیمت نسبتاً بالا به فروش میرسد.
در کنار این گونههای شناختهشده، گیاهان دیگری مانند زرشک کوهی، بومادران، غذای یاغی، آغ پنجر، اولیح و چوبان کیربیتی نیز در طبیعت منطقه دیده میشوند که هر کدام کاربردهای خاصی در غذاهای محلی یا طب سنتی دارند. این تنوع کمنظیر نشان میدهد که طبیعت ماکو از ظرفیتهای بالقوه فراوانی برای توسعه گردشگری طبیعتمحور و حتی صنایع مرتبط با گیاهان دارویی برخوردار است.
طبیعت ماکو گنجینهای از گیاهان دارویی است
معصومه علیزاده، شهروند ماکو و ساکن روستای باشکند، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز درباره تنوع گیاهان خودروی منطقه گفت: هر سال با شروع بهار، دامنههای کوهستانی اطراف روستاهای ما پر از گیاهان مختلف میشود که بسیاری از آنها هم مصرف خوراکی دارند و هم خواص دارویی.
وی تصریح کرد: یکی از معروفترین گیاهان منطقه کنگر است که در دامنههای جنوبی کوهها رشد میکند. مردم محلی از آن در غذاهای سنتی استفاده میکنند و معتقدند برای تقویت کبد و کاهش التهاب مفید است.
علیزاده خاطرنشان کرد: در ارتفاعات بالاتر، ریواس بهوفور دیده میشود. این گیاه با طعم ترش خود در تهیه خورش یا شربت استفاده میشود و در طب سنتی نیز به عنوان تصفیهکننده خون شناخته میشود.
وی اشاره کرد: در برخی دشتها و تپههای منطقه نیز گلگاوزبان و پونه کوهی میروید که مردم از آنها برای تهیه دمنوش یا چاشنی غذا استفاده میکنند.
بازار ماکو با گیاهان بهاری جان میگیرد
یوسف فتحاللهزاده، فروشنده عطاری در ماکو، درباره استقبال مردم از گیاهان دارویی منطقه گفت: بسیاری از گیاهان دارویی که در عطاریها فروخته میشود، از همین کوهستانها و مراتع منطقه جمعآوری میشود.
وی اظهار کرد: گلگاوزبان و پونه کوهی از پرمصرفترین گیاهان هستند و مردم برای آرامش اعصاب یا بهبود مشکلات گوارشی از آنها استفاده میکنند.
فتحاللهزاده خاطرنشان کرد: باریجه هم از گیاهان ارزشمند منطقه است که صمغ آن در صنایع دارویی و عطرسازی کاربرد دارد و به همین دلیل برداشت آن باید با دقت و مجوز انجام شود.
وی تصریح کرد: اگر برداشت این گیاهان بدون برنامه و اصولی انجام نشود، ممکن است برخی گونهها در آینده با کاهش شدید روبهرو شوند.
دنبلان کوهی گنج پنهان طبیعت ماکو است
علی علیپور، فروشنده گیاهان محلی در بازار ماکو، درباره برخی محصولات طبیعی منطقه گفت: دنبلان کوهی یکی از ارزشمندترین محصولاتی است که در فصل بهار در طبیعت منطقه پیدا میشود.
وی اظهار کرد: این قارچ خوراکی پس از بارندگیهای بهاری در خاکهای ماسهای رشد میکند و مردم محلی آن را در غذاهای مختلف استفاده میکنند.
علیپور خاطرنشان کرد: در کنار دنبلان، گیاهانی مانند گون و حتی زرشک کوهی نیز در مناطق مختلف ماکو دیده میشوند که هر کدام ارزش اقتصادی و غذایی خاص خود را دارند.
وی اشاره کرد: گردشگرانی که به منطقه میآیند، معمولاً علاقه زیادی به خرید این محصولات طبیعی دارند و همین موضوع میتواند به رونق اقتصادی روستاها کمک کند.
طبیعت ماکو؛ سرمایهای سبز برای نسلهای آینده
تنوع گیاهان خودروی منطقه آزاد ماکو نشاندهنده ظرفیت زیستی و اکولوژیک کمنظیری است که در کمتر نقطهای از کشور دیده میشود. از کنگر و ریواس گرفته تا باریجه، گلگاوزبان، پونه کوهی، گون، زرشک کوهی و دنبلان، هر یک بخشی از ذخایر طبیعی کمیاب این سرزمین هستند و نقشی فراتر از یک محصول خوراکی یا دارویی ایفا میکنند. این گیاهان نهتنها بخشی از هویت فرهنگی و غذایی مردم منطقه به شمار میروند، بلکه در اقتصاد محلی نیز جایگاه مهمی دارند و بهعنوان منبع درآمد فصلی برای خانوادههای روستایی مطرحاند.
با این حال، افزایش برداشتهای بیرویه، تغییرات اقلیمی، چرای بیرویه و کاهش بارشها تهدیدهایی جدی برای ادامه این چرخه طبیعی به حساب میآیند. اگر بهرهبرداری از این گیاهان بدون برنامهریزی و نظارت علمی انجام شود، در آینده نزدیک برخی گونهها با کاهش چشمگیر یا حتی خطر انقراض روبهرو خواهند شد. این موضوع لزوم توجه بیشتر به فرهنگسازی، مدیریت برداشت، آموزش جوامع محلی و حمایت از طرحهای حفاظتی را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، ظرفیتهای گردشگری طبیعتمحور در ماکو، بهویژه در فصل بهار، میتواند فرصتی ارزشمند برای معرفی این گنجینه طبیعی به گردشگران داخلی و خارجی باشد. ایجاد مسیرهای طبیعتگردی، آموزش تورلیدرهای محلی، برگزاری جشنوارههای فصلی و حمایت از فروش محصولات بومی میتواند به رونق اقتصادی منطقه و حفظ این میراث ارزشمند کمک کند.
در نهایت، گیاهان خودروی ماکو سرمایهای هستند که اگر بهدرستی مدیریت و پاس داشته شوند، نهتنها برای امروز، بلکه برای نسلهای آینده نیز باقی خواهند ماند؛ میراثی سبز که در دل کوهستانهای شمالغرب ایران میروید و هویت این دیار را شکل میدهد.
انتهای خبر/ م
