به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ دریاچه ارومیه، به عنوان بزرگترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه شور جهان، همواره زیستبومی منحصربهفرد، شکننده و وابسته به تعادل ظریف اکولوژیک داشته است. در میان گونههای ارزشمند این اکوسیستم نادر، آرتمیا ارومیانا جایگاهی ویژه، غیرقابلانکار و راهبردی دارد.
این جاندار میکروسکوپی اما حیاتی، نه تنها حلقه اصلی زنجیره غذایی پرندگان مهاجر، ماهیان دریاچه و سایر موجودات آبزی به شمار میرود، بلکه به دلیل ارزش اقتصادی بالای سیست (تخم) خود در تغذیه لارو آبزیان پرورشی، به یکی از ذخایر استراتژیک زیستفناوری، شیلات و امنیت غذایی ایران تبدیل شده است به عبارت دقیقتر، آرتمیا ارومیانا پلی است میان سلامت اکولوژیک دریاچه ارومیه از یک سو و صنعت آبزیپروری کشور از سوی دیگر.
بحران خشکی، آرتمیا را تا انقراض کشاند
با این حال، طی دو دهه اخیر، بحران خشکشدگی پیشرونده دریاچه ارومیه، این گونه ارزشمند و منحصربهفرد را با خطر جدی انقراض مواجه ساخته است. کاهش شدید تراز سطح آب، افزایش بیرویه شوری فراتر از آستانه تحمل فیزیولوژیک آرتمیا، تغییر ترکیب یونی آب و کاهش کیفیت مواد مغذی، همگی عواملی هستند که جمعیت طبیعی این آبزی را به شدت کاهش دادهاند.
آمارهای میدانی و پژوهشهای علمی صورتگرفته نشان میدهد که در برخی مقاطع حساس، تراکم آرتمیا در نواحی مرکزی و عمیق دریاچه به کمتر از پنج درصد میانگین تاریخی خود رسیده است. این زنگ خطر، نه یک بحران زیستمحیطی صرف، بلکه هشداری جدی برای صنعت شیلات، تولیدکنندگان خوراک زنده و امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
اما در ماههای اخیر، وقوع بارشهای قابل توجه و فراتر از نرمال در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، وضعیت را به طور محسوسی دگرگون ساخته است افزایش حجم روانآبهای ورودی از رودخانههای دائمی نظیر زرینهرود و سیمینهرود، همراه با آبگیری گسترده مزارع پرورش آرتمیا در مجاورت دریاچه، شرایطی را فراهم آورده که بسیاری از کارشناسان از آن به عنوان «فصل طلایی احیا» یاد میکنند.
این بارشهای مطلوب، نه تنها سطح تراز آب دریاچه را به طور نسبی افزایش داده، بلکه شوری را به محدوده قابل تحمل برای آرتمیا نزدیک کرده و زمینه را برای بازتولید طبیعی این آبزی ارزشمند مهیا ساخته است. به عبارت دیگر، طبیعت به طور موقت فرصتی استثنایی در اختیار متولیان قرار داده است.
از منظر علمی و فنی، آنچه آرتمیا ارومیانا را از سایر گونههای جنس آرتمیا متمایز میسازد، توانایی تولید سیست با قابلیت ذخیرهسازی طولانیمدت، بازدهی تفریخ بالا و سازگاری ژنتیکی با شرایط شوری متنوع است.
با این حال، حفاظت از ذخایر ژنتیکی این گونه در زیستگاه طبیعی خود، مستلزم تداوم شرایط مطلوب کنونی و احیای پایدار دریاچه ارومیه است پرسش کلیدی آن است که آیا این بهبود موقتی ناشی از بارشها میتواند به یک روند پایدار تبدیل شود، یا با پایان فصل بارش، بار دیگر خشکسالی و شوری بالا، آرتمیا ارومیانا را به لبه پرتگاه بازخواهد گرداند؟
زمان طلایی برای تولید آرتمیا در منطقه فرارسیده است
منصور لطفی، مدیر شیلات و آبزیان استان، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز بیان کرد: با شروع عملیات آبگیری گسترده در مزارع پرورشی و استفاده حداکثری از نزولات جوی مطلوب در فصول بهار، اکنون زمان طلایی برای تولید آرتمیا در منطقه فرارسیده است.
وی بیان کرد: بر اساس ارزیابیهای میدانی، انتظار میرود امسال رکوردهای قبلی در زمینه تولید انواع محصولات این آبزی ارزشمند شکسته شود که این رکوردشکنی، علاوه بر جنبه کمی، از نظر کیفی و تنوع محصولات نیز حائز اهمیت است و میتواند جایگاه ایران را در میان تولیدکنندگان منطقهای ارتقا دهد.
لطفی با اشاره به افزایش قابل توجه حجم آب جاری در کانالهای انتقال آب زرینهرود که نتیجه مستقیم بارشهای فراوان اخیر است، خاطرنشان کرد: این جریان پایدار و چشمگیر، نگرانی تاریخی تأمین آب مورد نیاز مزارع را به سطح ناچیزی کاهش داده و بستر مناسبی برای جهش بیسابقه تولید آرتمیا در استان مهیا ساخته است. نکته قابل تأمل آنکه پایداری این جریان، برخلاف سالهای گذشته که نوسانات فصلی تولید را مختل میکرد، امکان برنامهریزی دقیقتر و بلندمدتتر را برای پرورشدهندگان فراهم آورده است.
وی عنوان کرد: مجتمع فسندوز در چهاربرج بوکان، به عنوان نخستین و بزرگترین مرکز تخصصی پرورش آرتمیا در کشور شناخته میشود.
لطفی افزود: با اتمام فرآیند آبگیری و آمادهسازی تمامی استخرهای این مجتمع، پیشبینی میشود در دوره جاری، بیش از ۱۰۰ تن انواع فرآوردههای آرتمیا شامل سیست و بیومس در این مجموعه تولید شود.
مدیر شیلات و آبزیان استان افزود: یکی از اهداف راهبردی و کلان مجتمع فسندوز، تحقق خودکفایی کامل کشور در تأمین آرتمیای مورد نیاز صنعت آبزیپروری است.
وی تصریح کرد: افزایش ظرفیت تولید در شرایط کنونی، نه تنها وابستگی به واردات را کاهش میدهد، بلکه زمینه را برای حضور مقتدرانهتر و رقابتی در بازارهای صادراتی منطقهای و بینالمللی فراهم میسازد. در این میان، توجه به استانداردهای جهانی و کنترل کیفیت محصولات، شرط اساسی موفقیت در عرصه صادرات خواهد بود.
امسال رکورد تولید را میشکنم
رضا کریمی، پرورشدهنده آرتمیا در منطقه چهاربرج بوکان، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز از شرایط بیسابقه مزارع پرورشی در سال جاری خبر داد و گفت: با آغاز آبگیری گسترده استخرها و بهرهگیری از بارشهای مطلوب بهاری، امسال واقعاً فصل طلایی پرورش آرتمیا در منطقه ماست. من از سال ۱۳۹۵ در این حرفه مشغول هستم و چنین شرایط مطلوبی را به خاطر ندارم.
کریمی با اشاره به افزایش چشمگیر حجم آب در کانالهای زرینهرود افزود: سال گذشته همین موقع، برای پر کردن استخرهایم با مشکل جدی کمآبی مواجه بودم و مجبور به نوبتبندی مصرف آب شدم. اما امسال نه تنها دغدغهای برای تأمین آب ندارم، بلکه برنامه توسعه و راهاندازی یک استخر جدید را نیز در دست اقدام دارم. این جریان پایدار آب، زمینه جهش تولید را فراهم کرده است.
این پرورشدهنده آرتمیا با بیان اینکه میزان تولیدش نسبت به سال قبل رشد قابل توجهی داشته است، اظهار کرد: تاکنون که اواسط دوره پرورشی را پشت سر میگذاریم، تولید ما نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۰ درصد افزایش داشته است. سال قبل مجموعاً ۳٫۵ تن انواع محصولات آرتمیا برداشت کردم اما امسال پیشبینی میکنم این میزان به نزدیک ۶ تن برسد. اگر شرایط همینطور پایدار بماند، رکورد تازهای در تولید محصولات آرتمیا در مزرعه من ثبت خواهد شد.
کریمی در ادامه به چالشهای پیش روی پرورشدهندگان آرتمیا اشاره کرد و گفت: بزرگترین مشکل ما تأمین آب پایدار و مدیریت کیفیت آن است. در سالهای خشک، شوری آب کانالها به شدت افزایش مییافت و این موضوع مستقیماً روی بازدهی تفریخ تخمها و جمعیت آرتمیا تأثیر منفی میگذاشت. نوسان قیمت نهادهها و دشواری تأمین تجهیزات تخصصی نیز از دیگر چالشهای جدی این حرفه است.
وی با تأکید بر ظرفیت بالای مجتمع فسندوز و مزارع خصوصی اطراف آن خاطرنشان کرد: اگر حمایتهای لازم از سوی دولت انجام شود، طی دو یا سه سال آینده میتوانیم به خودکفایی کامل کشور در تأمین آرتمیا دست پیدا کنیم. تسهیلات ارزانقیمت، بیمه تولید و ساماندهی بازار فروش از جمله نیازهای اصلی ما پرورشدهندگان است.
کریمی در پایان خطاب به مسئولان گفت: انتظار داریم وضعیت کانالهای آبرسانی بهبود یابد و برنامه بلندمدتی برای تأمین آب مزارع تدوین شود. بارشها موقتی است و نمیتوانیم همیشه منتظر بهار پربارش باشیم. همچنین تقویت مراکز تحقیقاتی برای تولید گونههای مقاومتر به شوری و خشکی و ایجاد خرید تضمینی محصولات، از دیگر مطالبات جدی ماست. آرتمیا ارومیانا سرمایه ملی است و نباید اجازه دهیم این فرصت طلایی از دست برود.
انتهای خبر/ م
