به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، سالهاست که گزاره «فروپاشی قریبالوقوع ایران» به یکی از پرتکرارترین روایتها در تحلیلهای رسانههای غربی تبدیل شده است.
تحریمهای فلجکننده، تهدیدهای نظامی، جنگهای نیابتی و حتی ترور فرماندهان ارشد همه به عنوان عواملی معرفی میشوند که میتوانند ساختار سیاسی ایران را از درون متلاشی کنند. اما واقعیت میدانی بارها خلاف این پیشبینیها را نشان داده است و ایران نه تنها فرو نپاشیده، بلکه در بسیاری از بزنگاهها با تابآوری ایستادگی کرده که تحلیلهای خطی از درک آن ناتوانند.
«شاهرخ احمدزاده» کارشناس مسائل سیاسی و اجتماعی در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار ما به واکاوی دلایل این پدیده پرداخته و معتقد است که راز بقای ایران در سه مؤلفه ساختاری همبستگی ملی در برابر تهدید خارجی، سیستم قدرت شبکهای و غیرمتمرکز، و راهبرد فرسایشی در مدیریت بحران نهفته است.
در ادامه مشروح این گفتگو را که به ابعاد عمیقتر این سه عامل از اقتصاد مقاومتی و سرمایه اجتماعی تا ژئوپلیتیک فرسایشی و ساختار نهادی خودترمیمشونده پرداخته شده؛ میخوانید.
اروم نیوز: سالهاست که برخی تحلیلهای رسانههای غربی بر این گزاره تأکید دارند که فشار تحریمها یا تشدید تنشهای نظامی میتواند منجر به فروپاشی سیاسی در ایران شود. چرا این پیشبینیها تاکنون محقق نشده است؟
احمدزاده: تصور سادهانگارانهای در این روایتها وجود دارد که گویی ایران یک ساختار شکننده و تکبعدی است. اما تجربه میدانی و پژوهشهای تازه کارشناسان نشان میدهد واقعیت ایران بسیار پیچیدهتر از این تحلیلهای خطی است. نه تحریمهای سنگین، نه جنگهای نیابتی و نه تهدیدهای نظامی مستقیم که هر یک به تنهایی میتوانست بسیاری از کشورها را از پا درآورد؛ تاکنون نتوانستهاند ساختار سیاسی و اجتماعی این کشور را از درون فروبپاشند. دلیل این امر را باید در سه لایه متفاوت اما مرتبط جستوجو کرد.
اروم نیوز: اثر همبستگی در برابر تهدید خارجی را چگونه ارزیابی میکنید؟
احمدزاده: یکی از قدیمیترین قواعد علوم سیاسی میگوید وقتی تهدیدی از بیرون تمامیت سرزمینی یا امنیت ملی را هدف قرار دهد، شکافهای داخلی کمرنگ میشوند و ایران از این قاعده مستثنی نیست.
در بزنگاههای تنش خارجی، حتی بخشی از منتقدان داخلی حکومت نیز در برابر تهدید بیرونی موضعی همسو با حاکمیت اتخاذ میکنند. این پدیده که از آن به «اثر همبستگی در برابر تهدید خارجی» یاد میشود؛ محاسبه برخی بازیگران خارجی درباره امکان شکلگیری «قیام داخلی همزمان با فشار خارجی» را با واقعیتهای اجتماعی ایران ناهمخوان کرده است.
اروم نیوز: ساختار قدرت در ایران چه نقشی در خنثی سازی توطئه دشمنان داشته است؟
احمدزاده: تحول در ساختار قدرت و امنیت ایران طی چهار دهه گذشته یک عامل کلیدی در این زمینه بوده و ایران در شرایطی کموبیش دائمی از فشار خارجی، تحریم اقتصادی و تهدید امنیتی قرار داشته و همین وضعیت موجب شده ساختار نظامی و امنیتی کشور بهتدریج به سمت مدلهای غیرمتمرکز و شبکهای حرکت کند؛ به بیان روشنتر، سیستم تصمیمگیری و فرماندهی در ایران به گونهای طراحی شده که وابستگی مطلق به یک یا چند چهره کلیدی نداشته باشد.
تجربه جنگ هشتساله، دههها تحریم و حضور در محیطهای پرتنش منطقهای، سازوکارهای جایگزینی و تداوم فرماندهی را نهادینه کرده است. به همین دلیل، حتی حذف فیزیکی برخی فرماندهان یا فشارهای نظامی محدود نیز به فروپاشی ساختار عملیاتی منجر نمیشود.
اروم نیوز: راهبردهای ایران در مواجهه با فشارها بیشتر متمرکز بر چه اصلی بوده است>
احمدزاده: در سطح راهبردی، تهران طی سالهای اخیر نشان داده که در مواجهه با فشارهای خارجی، بیش از آنکه به دنبال پیروزی سریع باشد، بر مدیریت زمان و فرسایشی کردن بحران تکیه میکند. این رویکرد در ادبیات نظامی و سیاسی به معنای افزایش هزینههای طرف مقابل در بلندمدت است. کش دادن تنشها در این چارچوب، پیامدهایی فراتر از میدان درگیری دارد: از تأثیر بر بازار جهانی انرژی و افزایش هزینههای اقتصادی برای قدرتهای درگیر تا ایجاد فشار سیاسی بر دولتهایی که باید پاسخگوی افکار عمومی داخلی خود باشند.
اروم نیوز: آیا میتوان گفت ترکیب این سه عامل، ایران را در برابر تهدیدها «تسلیمناپذیر» کرده است؟
احمدزاده: دقیقاً. همین ترکیب سهگانه همبستگی ملی در برابر تهدید خارجی، ساختار قدرت شبکهای و راهبرد فرسایشی سبب شده بسیاری از پیشبینیهای مبتنی بر فروپاشی سریع ایران در عمل تحقق نیابد. ایران کشوری است که طی دهههای گذشته خود را با محیطی پرتنش تطبیق داده و سازوکارهای بقا و تابآوری در آن به شکل قابل توجهی تقویت شده است.
اروم نیوز: به نظر شما تحلیل آینده ایران باید بر چه مبنایی شکل بگیرد؟
احمدزاده: هرگونه تحلیل درباره آینده ایران، اگر این واقعیتهای ساختاری و اجتماعی را نادیده بگیرد، بیشتر بازتاب آرزوهای سیاسی است تا توصیفی دقیق از واقعیتهای میدانی. نتیجه آنکه ایران از این تندبادها به خود نخواهد لرزید.
گفتگو از: رقیه وکیلی
انتهای خبر/ و
