به گزارش گروه سیایسی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، در پی صدور بیانیه تحریمی اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بحثهای گستردهای درباره مشروعیت حقوقی، سیاسی و اخلاقی این اقدام شکل گرفته است. در سیاست بینالملل، کمتر تصمیمی را میتوان یافت که صرفاً حقوقی و بیطرفانه باشد؛ بهویژه وقتی پای امنیت و بازدارندگی یک کشور مستقل در میان است. بیانیه تحریمی اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز از همین جنس تصمیمها است؛ اقدامی که بیش از آنکه ریشه در موازین حقوقی یا دغدغههای ادعایی حقوق بشری داشته باشد، بازتاب یک منازعه راهبردی بر سر نقش ایران در معادلات قدرت منطقهای است.
بررسی این تصمیم، تنها با عبور از سطح واکنشهای احساسی و ورود به لایههای تاریخ، توازن قوا و منافع ملی ممکن است؛ جایی که سپاه، فارغ از همه نقدها، بهعنوان یکی از ستونهای اصلی امنیت ایران در چهار دهه گذشته قابل فهم میشود. از این منظر، سپاه پاسداران را نمیتوان صرفاً یک نهاد نظامی معمولی تلقی کرد؛ بلکه باید آن را در بستر تاریخی شکلگیری، کارکردهای امنیتی و نقش آن در موازنه تهدیدات پیرامونی ایران بررسی کرد.
نهادی که از جنگ تحمیلی تا مقابله با تروریسم تکفیری و از حفاظت از مرزهای سرزمینی تا ایفای نقش در بازدارندگی منطقهای، در کانون منازعات امنیتی ایران قرار داشته است. همین جایگاه، سپاه را به یکی از اهداف ثابت فشارهای سیاسی و تحریمی قدرتهای غربی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر این نیست که سپاه قابل نقد هست یا نه؛ بلکه این است که آیا نهادهای خارجی، بهویژه اتحادیه اروپا، از مشروعیت حقوقی و اخلاقی لازم برای قضاوت و اعمال تحریم علیه نیروی نظامی رسمی یک کشور مستقل برخوردارند یا خیر.
پاسخ به این پرسش، مستلزم نگاهی فراتر از بیانیههای رسمی و ورود به کارنامه تاریخی، رفتارهای دوگانه و منطق واقعی سیاست خارجی اروپاست. در همین چارچوب، شاهرخ احمدزاده فعال رسانهای، کنشگر اجتماعی در گفتگوی تفصیلی، به واکاوی ابعاد پنهان و آشکار تصمیم اتحادیه اروپا پرداخته و معتقد است فهرستگذاری سپاه نه یک اقدام حقوقی بیطرفانه، بلکه بخشی از جنگ ترکیبی علیه ایران و تلاشی هدفمند برای تضعیف مؤلفههای بازدارندگی کشور است؛ تحلیلی که در ادامه، با تکیه بر تجربه تاریخی و منطق توازن قوا تشریح میشود.
ارومنیوز: آقای احمدزاده، بحث درباره سپاه معمولاً با واکنشهای احساسی همراه میشود. شما تأکید دارید که باید از زاویه تحلیلی به این موضوع نگاه کرد چرا؟
شاهرخ احمدزاده: چون ایران امروز در شرایط عادی نیست. ما در وضعیتی قرار داریم که امنیت فقط به مرزهای جغرافیایی محدود نمیشود، بلکه به اراده ملی، انسجام اجتماعی و توازن قوا گره خورده است. در چنین وضعیتی، داوری درباره یک نهاد نظامی مثل سپاه اگر صرفاً احساسی یا واکنشی باشد، عملاً به نفع پروژههای فشار خارجی تمام میشود. تحلیل مسئولانه باید از منافع ملی، تجربه تاریخی و واقعیتهای امنیتی شروع شود.
ارومنیوز: منتقدان میگویند دفاع از سپاه به معنای نادیده گرفتن نقدها است پاسخ شما چیست؟
احمدزاده: این یک دوگانهسازی نادرست است. هیچ نیروی نظامی در جهان مصون از نقد نیست و سپاه هم نیست. اما تفاوت جدی وجود دارد میان نقد درونزا و ملی، با مشروعیتبخشی به فشار و تحریم خارجی. نقد داخلی میتواند به اصلاح منجر شود، اما تحریم خارجی با هدف تضعیف توان دفاعی کشور طراحی میشود. این دو را نباید خلط کرد.
ارومنیوز: شما به نقش تاریخی سپاه اشاره کردید. این نقش را چگونه ارزیابی میکنید؟
احمدزاده: سپاه محصول یک خلأ امنیتی پس از انقلاب بود. در دهه شصت، وقتی ایران با تجاوز عراق مواجه شد، این سپاه بود که در کنار ارتش، ستون اصلی مقاومت را شکل داد. اگر آن مقاومت نبود، امروز درباره تمامیت ارضی ایران صحبت نمیکردیم. این یک گزاره احساسی نیست؛ نتیجه محاسبات سخت توازن قوا در آن مقطع است.
ارومنیوز: برخی معتقدند نقش سپاه در دهههای بعدی صرفاً نظامی نبوده و همین موضوع محل مناقشه است.
احمدزاده: بحث ما اینجا درباره کارکرد امنیتی و بازدارنده سپاه است. در دهه هشتاد، بعد از اشغال افغانستان و عراق، ایران عملاً در لیست اهداف بالقوه آمریکا قرار داشت. آنچه مانع تکرار سناریوی اشغال شد، فقط دیپلماسی نبود، بلکه بازدارندگی فعال نظامی بود. دشمن باید بداند هزینه حمله بیشتر از سود آن است. این منطق همچنان معتبر است.
ارومنیوز: نقش سپاه در مقابله با داعش چطور؟
احمدزاده: دهه نود یک آزمون حیاتی بود. داعش تا نزدیکی مرزهای ایران آمد. امنیت امروز شهرهای ایران، نتیجه مهار تهدید در خارج از مرزهاست. این را میشود دوست نداشت، اما نمیشود انکار کرد. اگر آن تهدید در مبدأ متوقف نمیشد، هزینهاش داخل کشور پرداخت میشد.
ارومنیوز: با این پیشزمینه، اقدام اتحادیه اروپا را چگونه تحلیل میکنید؟
احمدزاده: قرار دادن سپاه در فهرست تروریستی، یک تصمیم حقوقی بیطرفانه نیست؛ یک کنش سیاسی است. اروپایی که در دهه شصت، با علم به استفاده عراق از سلاح شیمیایی، از صدام حمایت کرد، امروز صلاحیت اخلاقی برای قضاوت درباره نیروی دفاعی ایران ندارد. این یک تناقض تاریخی آشکار است.
ارومنیوز: اروپا مدعی است این تصمیم ریشه در دغدغههای حقوق بشری دارد نظر شما در این خصوص چیست؟
احمدزاده: اگر چنین بود، سکوت اروپا در برابر کشتار سیستماتیک غیرنظامیان در غزه و ادامه ارسال سلاح به اسرائیل چگونه توجیه میشود؟ این استاندارد دوگانه، ادعای حقوق بشری را بیاعتبار میکند. مسئله اروپا حقوق بشر نیست؛ مسئله، ایران و مهار توان بازدارندگی آن است.
ارومنیوز: خلیج فارس در این میان چه اهمیتی دارد؟
احمدزاده: خلیج فارس شاهراه انرژی جهان است. امنیت این منطقه بدون در نظر گرفتن نقش ایران قابل تعریف نیست. حضور سپاه در این پهنه، فقط نظامی نیست؛ پیام راهبردی دارد. یعنی امنیت منطقه نمیتواند علیه منافع ایران طراحی شود. این همان چیزی است که برخی بازیگران از آن ناراحتاند.
ارومنیوز: در نهایت، دفاع از سپاه را چگونه باید فهم کرد؟
احمدزاده: دفاع از سپاه، دفاع از خطاها نیست؛ دفاع از اصل بقا و استقلال است. تاریخ نشان داده ملتهایی که اختلافات داخلیشان را به اهرم فشار خارجی تبدیل کردند، هزینه سنگینی پرداختند. امروز، در میانه جنگ ترکیبی و رسانهای، سپاه بخشی جداییناپذیر از بازدارندگی ایران است. ایران بدون بازدارندگی، ایران آسیبپذیر است.
ارومنیوز: برخی جریانها در داخل کشور معتقدند موضعگیری صریح علیه قطعنامه اتحادیه اروپا میتواند به تشدید فشارها منجر شود. این نگرانی را چقدر واقعی میدانید؟
احمدزاده: این نگاه، ریشه در یک سوءبرداشت قدیمی دارد؛ اینکه عقبنشینی یا سکوت، فشار را کاهش میدهد. تجربه چهار دهه گذشته نشان داده که برعکس، هر جا ضعف یا تردید دیده شده، فشار افزایش یافته است. سیاست بینالملل بر پایه قدرت و هزینه–فایده عمل میکند، نه حسن نیت. وقتی شما از حق مشروع دفاعی خود عقب مینشینید، پیام ضعف مخابره میشود و این دقیقاً همان چیزی است که طرف مقابل را به فشار بیشتر تشویق میکند.
ارومنیوز: یعنی از نظر شما، موضع قاطع میتواند بازدارنده باشد؟
احمدزاده: دقیقاً. بازدارندگی فقط نظامی نیست؛ سیاسی و روانی هم هست. وقتی اروپا میبیند که جامعه نخبگانی و رسانهای ایران، علیرغم اختلافنظرهای داخلی، در برابر یک فشار خارجی علیه نهاد دفاعی کشور موضع مشترک دارد، محاسباتش تغییر میکند. اختلاف داخلی طبیعی است، اما تبدیل آن به خوراک فشار خارجی، یک خطای راهبردی است. — خبرنگار: برخی منتقدان میگویند سپاه بهانهای به دست اروپا داده است.
در سیاست بینالملل، «بهانه» همیشه وجود دارد. اگر سپاه نباشد، برنامه موشکی بهانه میشود؛ اگر آن هم نباشد، حقوق بشر یا موضوعات دیگر برجسته میشود. مسئله اصلی، رفتار نیست؛ مسئله، جایگاه ایران در معادلات قدرت است. کشوری که مستقل عمل میکند و زیر نظم مطلوب غرب تعریف نمیشود، همواره با فشار مواجه خواهد بود.
ارومنیوز: آیا این تحریمها میتواند تأثیر عملی بر توان سپاه بگذارد؟
احمدزاده: از نظر عملیاتی، تأثیر تعیینکنندهای ندارد. سپاه سالهاست در شرایط تحریم فعالیت میکند و ساختار خوداتکاییاش دقیقاً در پاسخ به همین فشارها شکل گرفته است. اما هدف اصلی این تحریمها، اثر روانی و سیاسی است: القای انزوا، ایجاد شکاف داخلی و تضعیف تصویر بازدارندگی ایران. اینجا همان جایی است که جنگ رسانهای اهمیت پیدا میکند.
ارومنیوز: به جنگ ترکیبی اشاره کردید. نقش رسانهها را در این میدان چگونه ارزیابی میکنید؟
احمدزاده: رسانه امروز بخشی از میدان نبرد است، نه صرفاً ناظر آن. وقتی روایت امنیتی ایران توسط رسانههای خارجی نوشته میشود و رسانه داخلی منفعل است، عملاً میدان را واگذار کردهایم. دفاع از سپاه در این فضا، به معنای تولید روایت جایگزین و مستدل است، نه شعار. باید با زبان تحلیل، تاریخ و منافع ملی صحبت کرد.
ارومنیوز: آیا این دفاع به معنای بستن باب اصلاح و نقد نیست؟
احمدزاده: خیر، اتفاقاً برعکس. نقد مؤثر زمانی ممکن است که نهاد مورد نقد، تضعیف نشده باشد. کشوری که زیر فشار خارجی در حال دفاع از موجودیت خود است، مجال اصلاح عمیق ندارد. امنیت، پیششرط توسعه و اصلاح است. بدون امنیت، نه آزادی معنا دارد و نه پیشرفت.
ارومنیوز: در نهایت، پیام شما به افکار عمومی چیست؟
احمدزاده: پیام من ساده است: میشود منتقد بود و همزمان مدافع منافع ملی ماند. میشود با سپاه اختلاف نظر داشت، اما در برابر تحریم و تهدید خارجی، کنار آن ایستاد. تاریخ ایران پر است از بزنگاههایی که انتخابهای نادرست، هزینههای جبرانناپذیر به کشور تحمیل کرده است. امروز، دفاع از بازدارندگی ایران، یک انتخاب احساسی یا جناحی نیست؛ یک ضرورت عقلانی برای حفظ امنیت و استقلال کشور است.
تهیه و تنظیم از: رقیه وکیلی
انتهای خبر/
