به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ سیب روی درخت، حاصل یک سال زحمت باغدار است؛ محصولی که برای رسیدن به مرحله برداشت، هزینه‌های سنگین تولید، مصرف آب، تأمین نهاده‌ها و ماه‌ها تلاش را پشت سر می‌گذارد، اما گاهی درست در نقطه‌ای که باید ثمره این زحمت به درآمد تبدیل شود، به باری بر دوش تولیدکننده بدل می‌شود.
تصویر سیب‌های تلنبارشده در جاده‌های ارومیه، محصولاتی که مشتری ندارند و بخشی از آن‌ها در معرض فساد و نابودی قرار می‌گیرند، دیگر تصویری ناآشنا برای مردم آذربایجان‌غربی نیست؛ صحنه‌ای تکرارشونده که هر سال با نزدیک شدن به فصل برداشت، پرسش‌های جدی‌تری درباره سرنوشت تولید، وضعیت بازار و مسئولیت متولیان بخش کشاورزی مطرح می‌کند.
آذربایجان‌غربی با تولید سالانه بیش از یک میلیون تن سیب، یکی از قطب‌های مهم تولید این محصول در کشور به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که در نگاه نخست باید مزیتی اقتصادی برای استان، زمینه‌ای برای ایجاد اشتغال و منبعی پایدار برای درآمد هزاران خانوار روستایی باشد.
با این حال، فراوانی تولید زمانی به ثروت تبدیل می‌شود که بازار مصرف، صنایع تبدیلی، زیرساخت‌های نگهداری و مسیرهای صادراتی متناسب با حجم محصول توسعه یافته باشند در غیر این صورت، آنچه باید نشانه رونق کشاورزی باشد، به عاملی برای تشدید زیان تولیدکنندگان تبدیل می‌شود.
مسئله سیب صنعتی در آذربایجان‌غربی را نمی‌توان صرفاً به نبود مشتری یا افزایش عرضه در فصل برداشت محدود کرد این وضعیت، از شکافی عمیق میان هزینه تولید و قیمت فروش حکایت دارد؛ شکافی که فشار اصلی آن بر دوش باغدارانی قرار می‌گیرد که نقش محدودی در تعیین قیمت نهایی محصول خود دارند.
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده از سوی متخصصان، هزینه تولید هر کیلوگرم سیب صنعتی به حدود ۵۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که باغداران سال گذشته محصول خود را با قیمت حدود ۲۰ هزار تومان و امسال با نرخ تقریبی ۱۶ هزار تومان به فروش رسانده‌اند.
به این ترتیب، قیمت فروش نه‌تنها هزینه‌های تولید را پوشش نمی‌دهد، بلکه فاصله‌ای قابل‌توجه میان هزینه و درآمد ایجاد می‌کند؛ فاصله‌ای که می‌تواند توان مالی باغداران برای ادامه فعالیت در فصل‌های بعد را نیز تضعیف کند.
چرا سیب صنعتی سهمی از سود کشاورزی ندارد؟
رضا بابان‌زاده، نایب‌رئیس مجمع ملی خبرگان کشاورزی کشور در همایش ملی سیب گفته بود که روند نزولی قیمت سیب صنعتی، این وضعیت نامتناسب با هزینه‌های تولید و شرایط بازار است.
وی با مقایسه قیمت این محصول در دو سال متوالی اظهار کرد: قیمت سیب صنعتی در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۰ هزار تومان بود و نرخ دلار نیز در آن مقطع حدود ۹۲ هزار تومان اعلام می‌شد، اما امسال با وجود افزایش قابل‌توجه نرخ ارز، قیمت سیب صنعتی به حدود ۱۶ هزار تومان رسیده است؛ وضعیتی که با هزینه‌های تولید و شرایط اقتصادی بازار تناسب ندارد.
این مقایسه، پرسش مهمی را درباره چگونگی شکل‌گیری قیمت در زنجیره تولید و عرضه سیب مطرح می‌کند؛ اینکه چرا افزایش هزینه‌های اقتصادی و تغییرات نرخ ارز، لزوماً به بهبود قیمت دریافتی باغدار منجر نمی‌شود و چرا تولیدکننده همچنان ناچار است محصول خود را با قیمتی به‌مراتب پایین‌تر از هزینه تمام‌شده عرضه کند.
البته نرخ ارز به‌تنهایی تعیین‌کننده قیمت سیب صنعتی نیست و عواملی مانند میزان عرضه، تقاضای کارخانه‌های فرآوری، هزینه حمل‌ونقل، وضعیت صادرات و قدرت چانه‌زنی خریداران نیز در شکل‌گیری قیمت نقش دارند با این حال، تداوم فاصله میان هزینه تولید و قیمت فروش، ضرورت بررسی دقیق سازوکار بازار و سهم هر یک از این عوامل را دوچندان می‌کند.
در چنین شرایطی، اختلال در صادرات و ناتوانی بازار داخلی در جذب حجم بالای محصول، فشار بیشتری بر باغداران وارد می‌کند. هنگامی که دسترسی به بازارهای خارجی محدود می‌شود و ظرفیت صنایع تبدیلی نیز پاسخگوی میزان تولید نیست، باغدار ناچار است برای جلوگیری از فساد محصول، آن را با قیمتی پایین‌تر از هزینه تمام‌شده عرضه کند یا حتی از برداشت بخشی از محصول صرف‌نظر کند. در این میان، سیب صنعتی که می‌تواند ماده اولیه صنایع آبمیوه، کنسانتره و سایر فرآورده‌های غذایی باشد، به‌جای آنکه در زنجیره ارزش کشاورزی نقش‌آفرینی کند، گاه به محصولی کم‌ارزش و بدون مشتری تبدیل می‌شود.
تعیین عادلانه نرخ سیب صنعتی مطالبه باغداران آذربایجان‌غربی
محمدرضا اصغری رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی در گفتگو با خبرنگاران با تأکید بر ضرورت تعیین عادلانه قیمت سیب صنعتی، خواستار توجه به هزینه‌های واقعی تولید و حمایت از باغدارانی شد که در شرایط اقتصادی دشوار، برای حفظ سرمایه و دسترنج خود با مشکلات متعددی مواجه هستند.
وی، با اشاره به جایگاه این استان در تولید سیب کشور اظهار کرد: کشاورزان با تلاش مستمر و صرف هزینه‌های قابل توجه، بخش مهمی از نیاز کشور را تأمین می‌کنند، اما با وجود نقش اساسی در چرخه تولید، امروز با فشارهای اقتصادی و مشکلاتی روبه‌رو هستند که ضرورت حمایت جدی‌تر از این قشر را دوچندان می‌کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی با اشاره به اعتراض‌ها و مطالبات باغداران درباره نرخ خرید سیب صنعتی افزود: تعیین قیمت این محصول باید بر مبنای بررسی‌های کارشناسی، هزینه‌های واقعی تولید و شرایط اقتصادی کشاورزان انجام شود و نمی‌توان با نرخ‌گذاری غیرمنصفانه، تولیدکننده را متحمل زیان کرد.
وی با بیان اینکه پایداری بخش کشاورزی به عملکرد هماهنگ تمام حلقه‌های زنجیره تولید و عرضه وابسته است، تصریح کرد: از باغدار و سردخانه‌دار گرفته تا واحدهای بسته‌بندی و فعالان تجاری، همگی در این زنجیره نقش دارند؛ با این حال، تداوم فعالیت و سودآوری سایر بخش‌ها زمانی امکان‌پذیر است که حلقه نخست زنجیره، یعنی کشاورز، نیز از درآمدی متناسب با هزینه‌ها و زحمات خود برخوردار باشد.
اصغری همچنین به تفاوت توان اقتصادی باغداران در مدیریت و عرضه محصول اشاره کرد و گفت: باغدارانی که از امکانات مالی کافی برخوردارند، می‌توانند محصول خود را در سردخانه نگهداری کرده و در زمان مناسب به بازار عرضه کنند، اما کشاورزان کم‌برخوردار به دلیل محدودیت نقدینگی، ناچارند محصول را همزمان با برداشت و بدون امکان انتظار برای بهبود قیمت به فروش برسانند؛ ازاین‌رو، این گروه بیش از دیگران به حمایت‌های هدفمند دولت نیاز دارند.
وی در ادامه از ضرورت تأمین سرمایه در گردش واحدهای صنایع تبدیلی و کنسانتره و سردخانه‌های متقاضی تسهیلات اشاره کرد و گفت: با فراهم شدن منابع مالی موردنیاز این واحدها، امکان خرید سیب صنعتی با قیمت مناسب‌تر و منصفانه‌تر از باغداران افزایش می‌یابد و می‌توان از تحمیل زیان بیشتر به تولیدکنندگان جلوگیری کرد.
باغداران ارومیه در انتظار پایان کابوس قیمت سیب صنعتی
علی محسنی کشاورز ارومیه‌ای در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با انتقاد از پایین بودن نرخ خرید سیب صنعتی، گفت: باغداران برای تولید محصول در طول سال هزینه‌های زیادی متحمل می‌شوند، اما هنگام برداشت، به دلیل نبود بازار مناسب و محدودیت در فروش، ناچارند محصول خود را با قیمتی پایین‌تر از هزینه‌های تولید عرضه کنند؛ شرایطی که ادامه آن می‌تواند معیشت کشاورزان را با مشکلات جدی مواجه کند.
وی اظهار کرد: تولید سیب تنها به برداشت محصول از درخت محدود نمی‌شود؛ هزینه‌های کارگری، آبیاری، کود، سموم، نگهداری باغ و سایر مخارج تولید، بخش قابل توجهی از درآمد احتمالی باغدار را مصرف می‌کند، اما زمانی که محصول به مرحله فروش می‌رسد، قیمت پیشنهادی برای سیب صنعتی با این هزینه‌ها تناسب ندارد.
یک کشاورز اهل ارومیه با بیان اینکه کشاورزان نمی‌توانند محصول برداشت‌شده را برای مدت طولانی نگه دارند، افزود: باغدارانی که توان مالی و امکانات سردخانه‌ای ندارند، مجبورند سیب خود را همزمان با اوج برداشت به بازار عرضه کنند. در چنین شرایطی، افزایش عرضه و محدود بودن خریداران، قدرت چانه‌زنی کشاورز را کاهش می‌دهد و او را در موقعیتی قرار می‌دهد که برای جلوگیری از فاسد شدن محصول، به فروش با قیمت پایین رضایت دهد.
وی گفت: مسئله فقط پایین بودن قیمت نیست؛ نگرانی اصلی این است که بخش زیادی از زحمت و هزینه‌ای که برای تولید محصول صرف شده، هنگام فروش جبران نمی‌شود وقتی قیمت خرید سیب صنعتی پاسخگوی هزینه‌های تولید نیست، کشاورز برای تأمین مخارج فصل بعد نیز با مشکل روبه‌رو می‌شود و این وضعیت انگیزه ادامه فعالیت را کاهش می‌دهد.
گزارش از: نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/
