به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم میوز»؛ در سالهای اخیر، موضوع آب در آذربایجانغربی از یک مسئله صرفاً بخشی و فنی، به یکی از اصلیترین محورهای سیاستگذاری و تصمیمسازی در حوزه کشاورزی تبدیل شده است.
کاهش محسوس منابع آب سطحی و زیرزمینی، تداوم خشکسالیهای دورهای، تغییر الگوهای بارش و در کنار آن ضرورتهای جدی مرتبط با احیای دریاچه ارومیه، شرایطی را رقم زده که دیگر نمیتوان با رویکردهای سنتی به مدیریت کشاورزی و تولید ادامه داد.
امروز، هر تصمیم در حوزه کشت و تولید، بهطور مستقیم با آینده منابع آبی و پایداری معیشت کشاورزان گره خورده است.
در چنین شرایطی، جهاد کشاورزی استان آذربایجانغربی با نگاهی بازنگرانه و مبتنی بر واقعیتهای اقلیمی، مسیر جدیدی را در مدیریت بخش کشاورزی دنبال میکند؛ مسیری که بر پایه «مدیریت پایدار و قابل پایش منابع آب» تعریف شده است.
در این رویکرد، هدف صرفاً افزایش سطح تولید یا توسعه سطح زیرکشت نیست، بلکه محور اصلی، افزایش بهرهوری به ازای هر مترمکعب آب مصرفی و کاهش فشار بر منابع آبی حوضه آبریز دریاچه ارومیه است.
این تغییر رویکرد، به معنای بازتعریف کامل رابطه میان آب، خاک و الگوی کشت در استان است، به همین دلیل، برنامههای اجرایی سال زراعی پیشرو با نگاه دقیقتری نسبت به گذشته طراحی شدهاند؛ بهگونهای که برای هر حوضه آبریز و هر شبکه آبیاری، سهم و سقف مصرف آب بر اساس ظرفیت واقعی منابع تعیین شود و الگوی کشت نیز متناسب با همین ظرفیتها بازتنظیم گردد در واقع، برنامهریزیها از حالت کلی و دستوری خارج شده و به سمت مدیریت منطقهمحور و دادهمحور حرکت کرده است.
در کنار این موضوع، اصلاح الگوی کشت بهعنوان یکی از محورهای اساسی سیاستهای بخش کشاورزی، وارد مرحلهای اجرایی و عملیاتی شده است این اصلاح، تنها به تغییر نام محصولات محدود نیست، بلکه شامل مجموعهای از اقدامات حمایتی، ترویجی و نظارتی است که هدف آن هدایت تدریجی کشاورزان به سمت محصولات کمآببر، اقتصادی و سازگار با شرایط اقلیمی استان است. در همین راستا، همزمان با سیاستهای محدودکننده نسبت به محصولات پرآببر، تلاش میشود سازوکارهای حمایتی نیز بهگونهای طراحی شود که کشاورزان در این گذار دچار آسیب اقتصادی نشوند.
از سوی دیگر، مسئله آب در کشاورزی امروز بدون هماهنگی بین دستگاههای اجرایی قابل مدیریت نیست به همین دلیل، تعامل میان جهاد کشاورزی، شرکت آب منطقهای، نهادهای مرتبط با احیای دریاچه ارومیه و سایر دستگاههای اجرایی، به شکل ساختارمندتری در حال پیگیری است تا تصمیمات حوزه آب و کشاورزی بر اساس دادههای مشترک، تحلیلهای کارشناسی و واقعیتهای میدانی اتخاذ شود.
در مجموع، آنچه امروز در استان در حال شکلگیری است، عبور از یک الگوی سنتی تولید به سمت یک نظام کشاورزی پایدار، بهرهور و مبتنی بر مدیریت هوشمند منابع آب است؛ مسیری که اگرچه پیچیده و زمانبر است، اما تنها راه ممکن برای حفظ آینده کشاورزی و پایداری زیستمحیطی منطقه به شمار میرود.
در همین چارچوب، جهاد کشاورزی استان با رویکردی مبتنی بر «مدیریت پایدار منابع آب و ارتقای بهرهوری»، برنامهای چندلایه را در سال زراعی پیشرو دنبال میکند؛ برنامهای که هم بر اصلاح الگوی کشت، هم بر توسعه سامانههای نوین آبیاری و هم بر تغییر رفتار بهرهبرداران در سطح مزرعه تأکید دارد.
در این گفتگو، محمدرضا اصغری رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی، به تشریح ابعاد مختلف این سیاستها، ابزارهای اجرایی، الزامات نظارتی و همچنین نقش کشاورزان در تحقق اهداف احیای منابع آب و دریاچه ارومیه میپردازد.
اروم نیوز؛ مهمترین رویکرد جهاد کشاورزی استان در سال زراعی پیشرو چیست؟
اصغری: رویکرد اصلی ما در سال زراعی جدید، حرکت به سمت «مدیریت پایدار و قابل پایش مصرف آب» است این به معنای آن است که دیگر صرفاً افزایش سطح تولید هدف نیست، بلکه افزایش بهرهوری به ازای هر مترمکعب آب در اولویت قرار دارد.
در این چارچوب، برای هر حوضه و شبکه آبیاری، سهم و سقف مصرف آب بر اساس ظرفیت واقعی منابع تعیین شده و همه برنامهها باید در راستای کاهش فشار بر منابع آب و بهویژه حوضه دریاچه ارومیه باشد.
اروم نیوز: اصلاح الگوی کشت در چه مرحلهای قرار دارد و چگونه اجرا میشود؟
اصغری: اصلاح الگوی کشت در استان وارد مرحله اجرایی شده و در سطح حدود ۴۰۰ هزار هکتار در حال پیادهسازی تدریجی است این سیاست صرفاً در حد توصیه باقی نمانده و به سمت اجرا حرکت کرده است.
برای تحقق آن نیز همزمان از ابزارهای حمایتی مانند آموزش، تأمین نهاده و تسهیلات استفاده میکنیم و هم ابزارهای نظارتی شامل پایش میدانی، تطبیق دادهها و کنترل سطح زیرکشت در مناطق حساس را بهکار گرفتهایم.
اروم نیوز: چه سیاستی برای مدیریت محصولات پرآببر در نظر گرفته شده است؟
اصغری: واقعیت این است که بدون مدیریت تدریجی محصولات پرآببر، کنترل مصرف آب امکانپذیر نیست بنابراین سیاست ما بر سه محور است کاهش تدریجی سطح زیرکشت این محصولات، جایگزینی آنها با محصولات کمآببر متناسب با شرایط منطقه و در عین حال افزایش بهرهوری اقتصادی تا کشاورز در این فرآیند دچار آسیب نشود هدف این است که تغییر الگو، هم از نظر زیستمحیطی و هم از نظر اقتصادی قابل دوام باشد.
اروم نیوز: هماهنگی بین دستگاهها چه نقشی در اجرای برنامهها دارد؟
اصغری: مدیریت منابع آب، بدون هماهنگی بین دستگاهها عملاً ممکن نیست در سالهای اخیر این هماهنگی ساختارمندتر شده و بین جهاد کشاورزی، شرکت آب منطقهای و سایر دستگاههای مرتبط با احیای دریاچه ارومیه، تبادل داده، جلسات مشترک و برنامهریزیهای منسجمتری شکل گرفته است.
این همکاریها باعث شده تصمیمات در حوزه تخصیص آب و برنامههای زراعی با دقت و انسجام بیشتری اجرا شود.
اروم نیوز: برای فصل گرم و افزایش فشار بر منابع آب چه برنامههایی پیشبینی شده است؟
اصغری: برای فصل گرم مجموعهای از اقدامات پیشگیرانه و اجرایی در نظر گرفته شده است از جمله توسعه کشت نشایی در سبزی و صیفی، گسترش سامانههای آبیاری نوین مانند نوار تیپ در محصولات مختلف، اجرای الگوهای آبیاری زیرسطحی بهصورت پایلوت، توسعه کشتهای گلخانهای، حذف تدریجی باغات کمبازده و همچنین افزایش سطح آبیاری تحت فشار در سطح استان این اقدامات با هدف کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری طراحی شدهاند.
اروم نیوز: چگونه میتوان کشاورزان را در این مسیر همراه کرد؟
اصغری: محور اصلی سیاست ما «همراهسازی» است نه صرفاً دستورالعملمحوری ما تلاش میکنیم از طریق آموزشهای ترویجی، استفاده از ظرفیت کشاورزان پیشرو، حمایتهای اقتصادی و ایجاد انگیزههای واقعی، کشاورزان را در این مسیر همراه کنیم.
اگر کشاورز احساس کند تغییر الگو به ضرر معیشت او نیست، بلکه آن را تقویت میکند، این سیاستها پایدار خواهد شد. هدف ما ایجاد تعادل بین منافع اقتصادی کشاورز و منافع زیستمحیطی حوضه است.
تنظیم و گفتگو: از نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/
