روایتلرده بیرینجی گؤی او بیری گؤیلرله مقایسهده، اوزویون بیابانا اولان نسبتی کیمی اولدوغو دئییلیب.
اللهین خلقتینده نظمسیزلیک گؤرمک اولمور، اللهین بوتون یاراتدیقلاری نظم اوزو ایلهدیر. عالملر گونون و یا آیین هانسی نقطهده و نه زمان توتولدوغونو قاباقجادان بیلیرلر. بو ایش اوچون نجوم عالملرینین فالچی اولماسی لازم دئییل بلکه اونلار موجود اولان نظم اساسیندا بو زمانلاری حسابلاییرلار. قرآن کریم بو نظم بارهده بویورور: «مَّا تَرَی فِی خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَی مِن فُطُورٍ» یعنی: رحمانین یاراتماسیندا هئچ نظمسیزلیک گؤرمورسن، پس گؤزونو چئویر. بیر نقصان گؤرورسنمی؟ (الملک ۳)
یئددی گؤیون وارلیغی بارهده چوخلو آیهلر وار آما مفسّرلرین نظری بو بارهده ایکی جوردور:
بیر عدّهسی دئییر یئددی گؤیدن منظور واقعاً یئددی گؤیدور و بوتون کهکشانلار و البته بیزیم گونش منظومهسیده اونون ایچینده بیرینجی گؤی حسابلانیر.
آما او بیری مفسّرلرین نظرینه گؤره یئددیدن منظور ۷ عددی یوخ بلکه چوخلوق و کثرت آنلامیدیر.
روایتلرده بیرینجی گؤی او بیری گؤیلرله مقایسهده، اوزویون بیابانا اولان نسبتی کیمی اولدوغو دئییلیب. حقیقتده بو حدیثین معناسی بودور کی گؤرونه بیلن بو گؤی همان اوزویون تاییدیر.
انسانین ذهنینی اؤزونه مشغول ائلهین سؤاللارین بیریده بودور: گؤرهسن وارلیقدا و آیری کورهلرده بیزدن سونرا آیری جانلیدا وار؟ بو چوخ جذّاب و گؤزل سؤالدیر.
قرآن کریمین یازدیغینا اساساً بئله موجودلار وار. قرآندا یازیلان «دابّه» سؤزو، وجودوندا سو اولان موجود آنلامیندادیر کی آیری کورهلرده حتماً وار آما نئجهلیگینی بیلمیریک.
ایندی بیز یئرین سطحینده اوللارکن یئر دقیقهده ۲۰ کیلومتر سرعتله اؤز باشینا دولانیر و الله تعالی قرآن کریمده بونون اؤز نشانهلریندن اولدوغونو بیان ائلیر. نماز واختلاریمیز دا ائله بو دولانما اساسیندا تنظیم اولوب. آما بیز بعضاً بونلارا دقّت یئتیرمیریک و اللهین آیهلرینین کناریندا قیدسیز گئچیریک.
قرآن بویورو: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ لَآیَاتٍ لاِولِی الاْءَلْبَابِ، حقیقتاً گؤیلرین و یئرین یارانیشیندا و گئجه گوندوزون اختلافیندا عاغیل صاحبلری اوچون علامتلر وار» الله تعالی بویورمور جماعت اوچون بلکه بویورو عاغیل صاحبلری اوچون. چونکی بعضاً ۷۰ ایل یاشامیش آما ۷ دقیقه دوشونمهمیش انسانلار وار.
یئر اؤز باشینا دولانماقدان علاوه ثانیهده ۳۰ کیلومتر سرعت ایله گونشین دؤرهسینه دولانیر و بو آرادا گونشده اؤز منظومهسی ایله بیرلیکده ثانیهده ۲۴۰ کیلومتر سرعتله اؤز باشینا فیرلانیر.
گونش منظومهسینین سامان یولو کهکشانیندا بیر دؤر دولانماسیدا ۲۲۵ میلیون ایل چکیر.
انسان بو عظمتی و نظمی گؤرنده «لاحول و لا قوه الا باالله العلی العظیم» دئمکدن باشقا آیری سؤز دئیه بیلمیر.
انسان هله گونش منظومهسیندن ائشیگه چیخا بیلمهییب. انسان ایستهسه الده اولان امکاناتی ایله گونشدن سونراکی بیرینجی اولدوزا گئتسین، آپولو ایله بیر میلیون ایل چکر.
ایشیق سرعتی ایله ده اؤلچسک بیزیم سونراکی اولدوزلا ۴٫۵ ایشیق ایلی فاصلهمیز وار. یعنی حقیقتده بیز گؤیه باخاندا دنیانین گئچمیشینه باخیریق. بیزیم قونشو کهکشانلا فاصلهمیز ایکی میلیون ایشیق ایلدیر.
