به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «اروم‌نیوز»، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در سخنرانی هفتم اکتبر ۲۰۲۶ در آتن یونان، با اشاره به قدمت حدود ۲۵۰ ساله جمهوری آمریکا، از نقش میراث یونان باستان در شکل‌گیری هویت تاریخی و فرهنگی این کشور سخن گفت؛ اظهاراتی که بار دیگر توجه‌ها را به نقش تمدن‌های باستانی در شکل‌گیری هویت ملت‌ها جلب می‌کند.
روبیو در این سخنرانی با اشاره به میراث تاریخی یونان باستان، تأکید کرد که اندیشه‌ها و دستاوردهای تمدن یونان در شکل‌گیری سنت‌های فکری و سیاسی غرب و هویت ایالات متحده تأثیرگذار بوده است.
اما با نگاهی به تاریخ می‌توان فهمید که واقعیت چیز دیگری است و تنها در گوشه‌ای از ایران سرزمینی قرار دارد که آمریکا قرن‌ها با تولد فاصله داشت و تنها آثار به‌جامانده از تمدن‌های باستانی آن روایتگر پیشینه‌ای چند هزارساله از هنر، فرهنگ و مهارت‌های فنی است؛ آثاری که امروز نیز بخشی از هویت تاریخی و میراث فرهنگی کشور به شمار می‌روند.
جام حسنلو؛ سند زرین تمدن ایران باستان
در میان آثار تاریخی ایران، جام زرین حسنلو جایگاهی برجسته دارد؛ اثری باستانی که در محوطه تپه حسنلو در آذربایجان‌غربی کشف شد و به‌دلیل ساخت هنرمندانه، نقش‌ونگارهای پیچیده و ارزش باستان‌شناختی، از یافته‌های شاخص این محوطه به شمار می‌رود.
این جام در سال ۱۹۵۸ میلادی، برابر با ۱۳۳۷ خورشیدی، در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی تپه حسنلو کشف شد. پژوهش‌های باستان‌شناختی، این اثر را به اواخر سده نهم پیش از میلاد مرتبط می‌دانند؛ یعنی بیش از ۲۸۰۰ سال پیش. به همین دلیل، از آن به‌عنوان یکی از نمونه‌های ارزشمند هنر فلزکاری در ایران باستان یاد می‌شود.
اهمیت جام حسنلو تنها به جنس طلایی یا قدمت آن محدود نمی‌شود. نقش‌های برجسته و ترکیب هنرمندانه تصاویر روی بدنه جام، اطلاعات ارزشمندی درباره هنر، باورها و جهان‌بینی مردمان آن دوران در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. این ویژگی‌ها، جام حسنلو را از یک شیء تاریخی فراتر برده و به سندی برای مطالعه فرهنگ و هنر جوامع باستانی تبدیل کرده است.
تصاویر حک‌شده بر بدنه این جام، صحنه‌هایی از موجودات اسطوره‌ای، شخصیت‌های انسانی و عناصر نمادین را در ترکیبی پیچیده به نمایش می‌گذارند. بررسی این نقوش به باستان‌شناسان کمک می‌کند تا درباره شیوه‌های روایت تصویری، باورهای دینی و ارتباطات فرهنگی جوامع آن دوره پرسش‌های دقیق‌تری مطرح کنند. هرچند تفسیر همه جزئیات این تصاویر قطعی نیست، همین پیچیدگی نشان می‌دهد که سازندگان جام از مهارت فنی و توانایی هنری قابل‌توجهی برخوردار بوده‌اند.
ساخت چنین اثری در آن دوران، افزون بر دانش فلزکاری، به شناخت مواد اولیه، مهارت در شکل‌دهی فلز و توانایی طراحی و اجرای نقش‌های ظریف نیاز داشته است. از این منظر، جام حسنلو تنها نشانه‌ای از قدمت تمدن در این منطقه نیست، بلکه بیانگر سطحی از تخصص و سازمان‌یافتگی هنری در جوامع باستانی شمال‌غرب ایران نیز به شمار می‌رود.
تپه حسنلو نیز به‌عنوان یکی از محوطه‌های مهم باستان‌شناسی شمال‌غرب ایران، در نزدیکی دریاچه ارومیه قرار دارد. کاوش‌های انجام‌شده در این محوطه، شواهد متعددی از دوره‌های مختلف استقرار انسانی را آشکار کرده و به شناخت بهتر تاریخ منطقه و ارتباطات فرهنگی آن کمک کرده است.
فاصله‌ای چند هزارساله میان دو روایت تاریخی
مقایسه قدمت جام حسنلو با تاریخ شکل‌گیری ایالات متحده، تصویری روشن از تفاوت زمانی میان این دو روایت تاریخی ارائه می‌دهد.
جام حسنلو حدود سه هزار سال پیش ساخته شده است؛ درحالی‌که اعلامیه استقلال آمریکا در چهارم ژوئیه ۱۷۷۶ میلادی به تصویب رسید. بنابراین، این اثر تاریخی بیش از دو هزار و ۶۰۰ سال پیش از اعلام استقلال آمریکا وجود داشته است.
این موضوع فرصتی برای یادآوری گستره تاریخی و فرهنگی سرزمین ایران و معرفی آثاری است که بخشی از میراث مشترک بشری محسوب می‌شوند.
درحالی‌که روبیو در سخنرانی خود در آتن بر تأثیر میراث یونان باستان بر هویت آمریکا تأکید کرد، جام حسنلو تنها نمونه‌ای ملموس از تاریخ و تمدن ایران به شمار می‌رود؛ اثری که قدمت و ویژگی‌های هنری آن، بخشی از تاریخ چند هزارساله این سرزمین را روایت می‌کند.
آمریکا تاریخی چندصدساله دارد؛ اما تاریخ فرهنگی و تمدنی ایران به دوره‌هایی بسیار دورتر بازمی‌گردد. آثاری مانند جام حسنلو امکان مشاهده بخشی از این گذشته دور را فراهم می‌کنند و تاریخ و تمدن این دیار را نشان می‌دهد.
میراثی که باید بیشتر دیده شود
جام حسنلو، یادگار زرین آذربایجان‌غربی، گواهی بر قدمت هنر و تمدن در ایران است؛ اثری که هزاران سال پیش از شکل‌گیری آمریکا ساخته شد و همچنان بخشی از روایت تاریخی این سرزمین را با خود حمل می‌کند.
جام زرین حسنلو از ظرفیت‌های مهم فرهنگی و تاریخی آذربایجان‌غربی بوده و از ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از محورهای مهم گردشگری تاریخی و فرهنگی استان برخوردار است.
پیوند دادن معرفی این محوطه با روایت‌های مستند درباره زندگی مردمان باستان، شیوه‌های هنری و یافته‌های باستان‌شناسی می‌تواند تجربه‌ای فراتر از بازدید معمول برای گردشگران ایجاد کند. البته بهره‌گیری از این ظرفیت، به برنامه‌ریزی اصولی، حفاظت از محوطه و ارائه اطلاعات دقیق و قابل‌فهم به بازدیدکنندگان نیاز دارد.
آثار تاریخی، برخلاف روایت‌های گذرا، شواهدی مادی از زندگی، هنر و اندیشه مردمان گذشته در اختیار نسل‌های امروز قرار می‌دهند. از همین رو، حفاظت از این آثار و معرفی علمی آن‌ها، تنها پاسداشت گذشته نیست، بلکه اقدامی برای انتقال هویت تاریخی به نسل‌های آینده است.
انتهای خبر/
