به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ عطر دلانگیز گل محمدی، هر سال با آغاز فصل بهار، در کوچهباغها و دشتهای ایران میپیچد و نوید آغاز آیینی کهن و ریشهدار را میدهد؛ آیینی به نام گلابگیری. سنتی که نهتنها بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی ایران به شمار میرود، بلکه امروز به یکی از ظرفیتهای مهم اقتصادی، گردشگری و کشاورزی کشور نیز تبدیل شده است. از دامنههای سرسبز کاشان و قمصر گرفته تا روستاها و باغستانهای آذربایجان غربی، فارس، کرمان و خراسان، این روزها صدای دیگهای مسی، جوشش گلبرگهای تازه و عطر ناب گلاب، فضای روستاها را لبریز از زندگی و شور میکند.
کاهش مصرف آب و افزایش درآمد با کشت گل محمدی
کشت گل محمدی در سالهای اخیر به دلیل سازگاری با اقلیم کمآب، ارزش افزوده بالا و بازار مناسب داخلی و خارجی، مورد توجه بسیاری از کشاورزان قرار گرفته است. این گل خوشعطر که به «طلای معطر» نیز شهرت یافته، علاوه بر مصرف در صنعت گلابگیری، در تولید اسانس، عطرسازی، صنایع دارویی، آرایشی و غذایی کاربرد گستردهای دارد و به همین دلیل از ظرفیت بالایی برای توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال برخوردار است. کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند توسعه کشت گل محمدی میتواند راهکاری مؤثر برای اصلاح الگوی کشت، کاهش مصرف آب و افزایش درآمد روستاییان باشد؛ موضوعی که در شرایط بحران کمآبی و تغییرات اقلیمی، اهمیت آن دوچندان شده است.
گلابگیری تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ و سبک زندگی مردم ایران به شمار میرود. مراسم گلابگیری در بسیاری از مناطق کشور به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده و هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی را راهی شهرها و روستاهای تولیدکننده گل محمدی میکند. حضور گردشگران در این آیین سنتی، علاوه بر رونق اقتصادی، فرصتی برای معرفی فرهنگ بومی، صنایعدستی و آداب و رسوم محلی فراهم کرده است. بسیاری از خانوادهها نسل به نسل تجربه گلابگیری را حفظ کردهاند و هنوز هم شیوه سنتی استخراج گلاب با دیگهای مسی، آتش هیزمی و نیروی دست در برخی مناطق جریان دارد؛ تصویری اصیل که تلفیقی از هنر، طبیعت و معیشت را به نمایش میگذارد.
با این حال، فعالان این حوزه معتقدند صنعت گل محمدی و گلابگیری با وجود ظرفیتهای گسترده، همچنان با چالشهایی روبهرو است. نبود صنایع فرآوری مدرن، ضعف در بستهبندی و برندینگ، نوسانات بازار، مشکلات صادرات و کمبود حمایتهای تخصصی از جمله موانعی است که توسعه این صنعت را محدود کرده است.
در حالی که ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گل محمدی در جهان به شمار میرود، سهم کشور از بازار جهانی اسانس و فرآوردههای مرتبط هنوز با ظرفیت واقعی فاصله زیادی دارد. کارشناسان بر این باورند که ایجاد زنجیره ارزش، توسعه صنایع تبدیلی، حمایت از کشاورزان و ورود فناوریهای نوین میتواند تحول بزرگی در این صنعت ایجاد کند.
در بسیاری از مناطق روستایی، کشت گل محمدی به منبع اصلی درآمد خانوارها تبدیل شده است. فصل برداشت گل، روزهایی پرجنبوجوش برای روستاییان رقم میزند؛ روزهایی که از سپیدهدم آغاز میشود و کارگران و کشاورزان پیش از طلوع آفتاب راهی باغها میشوند تا گلهای تازه را پیش از گرمای هوا برداشت کنند. این فرآیند حساس، نقش مهمی در کیفیت نهایی گلاب و اسانس دارد و به همین دلیل برداشت گل محمدی همچنان نیازمند دقت و تجربه سنتی است.
امروز گل محمدی و گلاب ایرانی نهتنها نماد عطر و اصالت فرهنگ ایرانی هستند، بلکه میتوانند بهعنوان محصولی راهبُردی در مسیر توسعه کشاورزی، صادرات غیرنفتی و رونق گردشگری نقشآفرینی کنند. ظرفیتی ارزشمند که اگر با برنامهریزی اصولی، سرمایهگذاری هدفمند و حمایت از تولیدکنندگان همراه شود، میتواند آیندهای روشن برای اقتصاد روستاها و صنعت گیاهان دارویی کشور رقم بزند.
پیشبینی تولید ۹۰۰ هزار لیتر گلاب در آذربایجان غربی
محمدرضا اصغری در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز» از پیشبینی تولید ۹۰۰ هزار لیتری گلاب در آذربایجان غربی خبر داد و گفت: هماکنون ۳۰۰ هکتار از اراضی استان زیر کشت این گل ارزشمند قرار دارد که از این سطح ۲۵۰ هکتار بارور و قابل برداشت است.
وی با اشاره به جایگاه و نقش مهم آذربایجان غربی در تولید گل محمدی، ادامه داد: سالانه بیش از ۷۲۰ تن گل تر از مزارع گل محمدی استان برداشت میشود که فرآوری آن افزون بر ۹۰۰ هزار لیتر گلاب باکیفیت را ممکن میسازد.
اصغری گفت: بخش عمده این گلها مستقیماً وارد مراحل عرقگیری و گلابگیری میشوند و علاوه بر این، حدود ۱۵ درصد از محصول برداشتی به شکل گلبرگ خشک برای تولید فرآوردههایی نظیر مربا و گلقند و تقریباً پنج درصد نیز بهصورت غنچه خشک برای صادرات آمادهسازی میشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی با اشاره به رقم غالب کشت شده در استان تأکید کرد: عمده ارقام کشتشده از نوع گل محمدی خوی است و بیشترین سطح زیر کشت این محصول به ترتیب در شهرستانهای خوی و ارومیه متمرکز شده که نشاندهنده ظرفیت بالای این منطقه در تولید گل محمدی است.
اصغری خاطرنشان کرد: با توجه به اقلیم مساعد و توسعه دانش فنی در میان بهرهبرداران، پیشبینی میشود روند رو به رشد سطح کشت و میزان استحصال گلاب در سالهای آینده نیز ادامه یابد و این موضوع علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، بستر مناسبی برای اشتغالزایی پایدار و توسعه کسبوکارهای مرتبط با صنایع تبدیلی و تکمیلی در مناطق روستایی استان فراهم کرده است.
تولید صدها تن گل محمدی در آذربایجان غربی
در این میان با آغاز فصل برداشت گل محمدی، عطر خوش «قیزیل گول» بار دیگر در باغستانهای ارومیه و دیگر شهرهای آذربایجان غربی پیچیده و کارگاههای سنتی و صنعتی گلابگیری فعالیت خود را آغاز کردهاند؛ صنعتی که در سالهای اخیر علاوه بر حفظ سنتهای قدیمی، به یکی از ظرفیتهای مهم اقتصادی و اشتغالزایی منطقه تبدیل شده است. بر اساس آمار جهاد کشاورزی، سالانه صدها تن گل محمدی در مناطق مختلف استان تولید و بخش قابلتوجهی از آن به گلاب و عرقیات گیاهی تبدیل میشود.
یکی از تولیدکنندگان گلاب در ارومیه در گفتگو با خبرنگار ما گفت: گلابگیری در آذربایجان غربی سابقه طولانی دارد و مردم منطقه از گذشته با استفاده از دیگهای مسی و روشهای سنتی، گلاب تولید میکردند، اما امروز در کنار شیوههای سنتی، واحدهای نیمهصنعتی و صنعتی نیز وارد این حوزه شدهاند و کیفیت محصولات افزایش یافته است.
وی با بیان اینکه کیفیت گل محمدی ارومیه به دلیل شرایط آبوهوایی و اقلیم منطقه بسیار مطلوب است، افزود: عطر و اسانس گل محمدی این منطقه ماندگاری بالایی دارد و همین موضوع باعث شده گلاب تولیدی آذربایجان غربی مشتریان زیادی در بازار داشته باشد.
این تولیدکننده ادامه داد: فرآیند تولید گلاب بسیار حساس است و باید گلها در ساعات اولیه صبح برداشت شوند تا عطر و اسانس طبیعی آن حفظ شود. تأخیر در برداشت یا فرآوری، کیفیت نهایی محصول را کاهش میدهد.
این تولید کننده عنوان کرد: در کارگاههای گلابگیری پس از جمعآوری گلها، عملیات تقطیر در مدت چند ساعت انجام میشود و از هر مقدار مشخص گل، گلاب و اسانس طبیعی استحصال میشود.
وی با اشاره به افزایش استقبال مردم از مصرف عرقیات طبیعی و گیاهان دارویی اظهار کرد: در سالهای اخیر تقاضا برای گلاب طبیعی افزایش یافته و بسیاری از مردم به سمت محصولات ارگانیک و سنتی گرایش پیدا کردهاند. این موضوع فرصت خوبی برای توسعه کشت گل محمدی و ایجاد واحدهای فرآوری در منطقه فراهم کرده است.
این فعال حوزه تولید گلاب همچنین به برخی مشکلات تولیدکنندگان اشاره کرد و گفت: هزینه بالای بستهبندی، نبود صنایع پیشرفته فرآوری اسانس، مشکلات بازار فروش و صادرات از جمله چالشهای فعالان این حوزه است. اگر حمایتهای لازم انجام شود، آذربایجان غربی میتواند به یکی از قطبهای مهم تولید گلاب و فرآوردههای گل محمدی در کشور تبدیل شود.
به گفته کارشناسان جهاد کشاورزی، شهرستانهای ارومیه، خوی، مهاباد و پیرانشهر از مهمترین مناطق تولید گل محمدی در آذربایجان غربی هستند و سالانه صدها هزار لیتر گلاب در این مناطق تولید میشود.
گل محمدی یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی است
میثم عبداللهی، یک کارشناس گیاهان دارویی نیز در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز گفت: گل محمدی را یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی و معطر جهان میداند و معتقد است فرآوردههای این گیاه بهویژه گلاب، علاوه بر جایگاه فرهنگی و سنتی، دارای خواص درمانی فراوانی هستند که از گذشته تاکنون در طب سنتی و حتی صنایع دارویی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
وی عنوان کرد: گلاب به دلیل داشتن ترکیبات آرامبخش طبیعی، تأثیر قابلتوجهی در کاهش استرس، اضطراب و ایجاد آرامش روانی دارد. نوشیدن شربت گلاب یا استنشاق عطر آن میتواند به کاهش تنشهای عصبی و بهبود کیفیت خواب کمک کند.
این کارشناس گیاهان دارویی تصریح کرد: در طب سنتی ایران، گلاب بهعنوان تقویتکننده قلب و اعصاب شناخته میشود و هنوز هم بسیاری از مردم برای آرامش ذهن و کاهش خستگیهای روزانه از آن استفاده میکنند.
وی با اشاره به خواص گوارشی گل محمدی و گلاب افزود: گلاب میتواند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کرده و در کاهش نفخ، سوءهاضمه و دردهای معده مؤثر باشد.
عبداللهی گفت: مصرف متعادل گلاب به همراه برخی نوشیدنیهای سنتی، موجب تقویت معده و افزایش اشتها میشود و ترکیبات موجود در گل محمدی میتوانند در کاهش التهابهای بدن و مقابله با رادیکالهای آزاد نقش مؤثری داشته باشند.
وی معتقد است استفاده از عصاره و اسانس گل محمدی در صنایع دارویی و آرایشی بهداشتی نیز به دلیل همین ویژگیها رو به افزایش است.
این کارشناس گیاهان دارویی خاطرنشان کرد: گلاب در سلامت پوست نیز کاربرد فراوانی دارد و از گذشته بهعنوان یک پاککننده و شادابکننده طبیعی پوست مورد استفاده بوده است. استفاده موضعی از گلاب میتواند به کاهش التهاب و قرمزی پوست کمک کرده و موجب طراوت و شفافیت آن شود. بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی طبیعی امروزه از عصاره گل محمدی و گلاب بهره میبرند.
عبداللهی با اشاره به ظرفیت بالای کشت گل محمدی در کشور تأکید کرد: گل محمدی تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه گیاهی اقتصادی و دارویی باارزش افزوده بالا محسوب میشود که میتواند در توسعه صنایع گیاهان دارویی، صادرات و اشتغالزایی نقش مهمی ایفا کند.
وی یادآور شد: حمایت از کشاورزان، توسعه صنایع فرآوری و افزایش آگاهی عمومی نسبت به خواص این گیاه، میتواند زمینه رونق بیشتر این صنعت ارزشمند را فراهم کند.
انتهای خبر/ و
