به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ ساعت پنج صبح است؛ زمانی که شهر هنوز در خواب فرو رفته و تاریکی، آخرین دقایق حکمرانیاش را میگذراند.
در سالن سرد و کمنور کمپ، صدای سرفههای ممتد و نفسهای سنگین، سکوت را خط میزند، مردی گوشه تخت فلزی نشسته، زانوهایش را در آغوش گرفته و به دیواری خیره شده که سالهاست شاهد رفتوآمد امیدهای نیمهجان است.
میگوید این بار فرق دارد؛ این بار برای همیشه آمده، اما لرزش صدایش، بیشتر از امید، از ترسی قدیمی خبر میدهد؛ ترس از بازگشت، از شکست، از همان چرخهای که بارها او را بلعیده است.
چشمهایش تنها از بیخوابی سرخ نیست؛ از آشفتگی ذهنی سرشار است، اعتیاد برای او فقط لرزش دست و تب و لرز شبانه نبوده؛ خاطراتی است که رهایش نمیکند، اضطرابی است که در سکوت فریاد میزند و خلأیی است که با هیچ قرصی پر نمیشود، چند روز سمزدایی شاید بدن را آرام کند، اما ذهنی که سالها به مصرف پناه برده، با انضباط اجباری و دیوارهای بلند درمان نمیشود.
در حیاط کوچک کمپ، صف صبحگاهی شکل گرفته است؛ ردیفی از مردانی که هر کدام داستانی ناگفته دارند، برخی نگاهشان به زمین دوخته شده و برخی در افق خالی مقابلشان چیزی را جستوجو میکنند؛ شاید امید، شاید رهایی. اینجا مقصد کسانی است که میخواهند «ترک» کنند، اما پرسش اینجاست: آیا ترک، همان درمان است؟
کمپهای ترک اعتیاد سالهاست فعالیت میکنند؛ برخی با رویکردهای علمی و تیمهای تخصصی و برخی دیگر با شیوههایی صرفاً انضباطی و گاه تنبیهی، با این حال، روایتهای بازگشتهای مکرر نشان میدهد مسئله، فراتر از چند هفته دوری از ماده است اگر اعتیاد یک بیماری مغزی و روانی است، درمان آن نیز باید روان را هدف بگیرد، نه فقط جسم را.
این گزارش، تلاشی است برای واکاوی همین واقعیت تلخ؛ اینکه کمپهای ترک اعتیاد، درمان واقعیاند یا تنها ایستگاهی موقت در چرخه بازگشت.
عود اعتیاد چالش جدی پس از ترخیص
وی با بیان اینکه در استان، مراکز مختلفی در حوزه درمان و کاهش آسیب فعال هستند، افزود: بخشی از افراد دارای اعتیاد متجاهر با دستور قضایی در مراکز موضوع ماده ۱۶ پذیرش میشوند و هزینههای نگهداری، درمان و خدمات آنان از محل اعتبارات دولتی تأمین میشود، در کنار آن، مراکز اقامتی میانمدت تحت نظارت بهزیستی و همچنین کلینیکهای سرپایی درمان اعتیاد با مجوز از و سازمان بهزیستی فعالیت دارند و خدمات دارویی، رواندرمانی و مددکاری ارائه میکنند.
رئیس اورژانس اجتماعی بهزیستی آذربایجانغربی بیان کرد: در حال حاضر هزاران نفر در سطح استان تحت درمان نگهدارنده و کاهش آسیب قرار دارند و بخش قابل توجهی از آنان در کلینیکهای سرپایی خدمات دریافت میکنند و هدف از این خدمات، کاهش آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی و پیشگیری از گسترش مصرف مواد پرخطر است، حتی اگر فرد در مقطع زمانی خاصی امکان ترک کامل نداشته باشد.
ایلخانی یکی از مهمترین دلایل بازگشت به مصرف را نبود حمایتهای پس از ترخیص عنوان کرد و گفت: فردی که پس از ترک، شغل، درآمد پایدار یا حمایت خانوادگی نداشته باشد، در معرض آسیب جدی قرار میگیرد. برخی از این افراد در طول سالهای اعتیاد، پیوندهای خانوادگی و اجتماعی خود را از دست دادهاند و بدون برنامه مراقبت پس از خروج، احتمال عود در آنان افزایش مییابد. به همین دلیل، تأکید ما بر توانمندسازی، اشتغالزایی و بازگشت تدریجی فرد به جامعه است.
وی با اشاره به برنامههای حمایتی افزود: در قالب تفاهمنامه با دستگاههای مهارتی و اشتغال، آموزشهای فنی و حرفهای به افراد در حال درمان ارائه میشود تا پس از ترخیص بتوانند وارد بازار کار شوند. همچنین با همکاری بانکها و صندوقهای حمایتی، تسهیلاتی برای کارفرمایانی که افراد بهبودیافته را به کارگیری کنند، پیشبینی شده و بخشی از حق بیمه آنان نیز مورد حمایت قرار میگیرد. با این حال، حجم نیازها بیش از ظرفیتهای موجود است و همراهی جدیتر دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی را میطلبد.
رئیس اورژانس اجتماعی بهزیستی آذربایجانغربی درباره نحوه نظارت بر مراکز اقامتی نیز تصریح کرد: تمامی مراکز دارای مجوز، به صورت دورهای مورد بازدید و ارزیابی کارشناسان بهزیستی قرار میگیرند و هرگونه تخلف یا رفتار خارج از چارچوب حرفهای قابل پیگیری است. در عین حال باید توجه داشت که بسیاری از افراد حاضر در مراکز اجباری، با نارضایتی اولیه وارد فرآیند درمان میشوند و این موضوع میتواند بر برداشت آنان از خدمات ارائهشده تأثیر بگذارد.
ایلخانی در پایان با تأکید بر اینکه اعتیاد صرفاً یک مسئله فردی نیست، خاطرنشان کرد: مقابله مؤثر با این پدیده نیازمند نگاه جامع، مشارکت خانوادهها، همکاری نهادهای حمایتی، شهرداریها، دستگاه قضایی و مجموعههای درمانی است. اگر زنجیره درمان تا مرحله بازتوانی و بازگشت به زندگی عادی تکمیل شود، میتوان امیدوار بود که نرخ بازگشت به مصرف به شکل محسوسی کاهش یابد.
لغو مجوز مراکز غیر استاندارد ترک اعتیاد
عابدی، کارشناس درمان و حمایتهای اجتماعی پلیس مبارزه با مواد مخدر آذربایجان غربی نیز در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با اشاره به نحوه نظارت بر کمپهای ترک اعتیاد اظهار کرد: فعالیت این مراکز در چارچوب قانون مبارزه با مواد مخدر و ذیل مواد ۱۵ و ۱۶ تعریف شده است. مراکز ماده ۱۵ به صورت داوطلبانه فعالیت میکنند و نظارت مستقیم بر صدور مجوز، عملکرد و ارزیابی آنها بر عهده سازمان بهزیستی است که این نظارت در سطح استان و شهرستانها به صورت مستمر انجام میشود.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۲۲ مرکز اقامتی ترک اعتیاد در سطح استان فعال هستند و در سال جاری به دنبال برخی تخلفات و عدم رعایت دستورالعملها، مجوز فعالیت دو مرکز با رأی کمیسیون ماده ۲۶ ابطال شده است.
کارشناس درمان و حمایتهای اجتماعی پلیس مبارزه با مواد مخدر آذربایجانغربی افزود: با این حال، مراکز جدیدی نیز با رعایت ضوابط به چرخه خدمات اضافه شدهاند و نظارتها با حساسیت ویژه، بهویژه در حوزه مسائل بهداشتی و تهدیدات جانی مددجویان، دنبال میشود. به گفته وی، مواردی که سلامت یا جان افراد را تهدید کند، خط قرمز دستگاههای نظارتی است و بدون اغماض با آن برخورد میشود.
عابدی با اشاره به اجرای دستورالعمل رتبهبندی مراکز گفت: ایجاد فضای رقابتی سالم میان مراکز غیردولتی موجب شده استانداردهای خدمات ارتقا یابد و مراکزی که نتوانند خود را با شاخصهای تعیینشده تطبیق دهند، بهتدریج از چرخه فعالیت خارج شوند.
وی عنوان کرد: نگاه به اعتیاد باید علمی و مبتنی بر واقعیتهای درمانی باشد، چراکه اعتیاد یک بیماری روانی مزمن و عودکننده است و نمیتوان با اقامت کوتاهمدت در کمپ انتظار درمان قطعی داشت.
عابدی افزود: در مراکز ماده ۱۶، افرادی که به صورت متجاهر و با حکم قضایی شناسایی میشوند، برای دورههای مشخص به صورت اجباری پذیرش میشوند. این افراد معمولاً حدود ۶ ماه در مرکز اقامت دارند و در صورت نیاز، فرآیند پذیرش در سالهای بعد نیز تکرار میشود تا وضعیت آنان بهتدریج ارتقا یابد. تجربه نشان داده است که حضور در کنار افراد بهبودیافته و استفاده از تجربیات همتایان میتواند در تثبیت روند بهبود مؤثر باشد.
کارشناس درمان و حمایتهای اجتماعی پلیس مبارزه با مواد مخدر با اشاره به موضوع صیانت اجتماعی از بهبودیافتگان تصریح کرد: برای افرادی که پس از طی دوره درمان فاقد شغل یا سرپناه هستند، مراکز توانمندسازی پیشبینی شده تا با ارائه آموزشهای مهارتی و حمایتهای اجتماعی، زمینه بازگشت آنان به جامعه فراهم شود. بخشی از بیماران نیز از یارانه درمان برخوردار میشوند و در صورت تحت پوشش بودن نهادهای حمایتی، هزینههای اقامت آنان به طور کامل یا بخشی از آن توسط دولت پرداخت میشود.
وی درباره حضور روانشناسان در مراکز گفت: بر اساس آئیننامهها، مراکز ملزم به استفاده از نیروهای متخصص از جمله روانشناس و مددکار هستند و دورههای آموزشی لازم نیز برای آنان برگزار میشود و در ساعات اداری، کارشناسان تخصصی در مراکز حضور دارند و در ساعات غیراداری، مددیاران که اغلب از افراد بهبودیافته هستند، مسئولیت پیگیری امور را بر عهده دارند. همچنین نصب دوربینهای نظارتی در مراکز، امکان رصد مستمر وضعیت را برای مدیران فراهم کرده است.
عابدی در پاسخ به گلایههایی درباره برخی رفتارهای نامناسب احتمالی در مراکز گفت: هرگونه تخلف یا رفتار خارج از چارچوب حرفهای قابل پیگیری است و گزارشها از طریق مراجع ذیربط بررسی میشود. با این حال باید توجه داشت که بسیاری از افراد حاضر در مراکز اجباری، در مراحل اولیه پذیرش با نارضایتی مواجهاند و همین مسئله گاهی بر برداشت آنان از فرآیند درمان تأثیر میگذارد.
وی درباره وضعیت معتادان حاضر در خیابانها و پارکها نیز گفت: افرادی که به صورت علنی اقدام به مصرف مواد میکنند و مشمول تعریف معتاد متجاهر هستند، با دستور قضایی توسط پلیس جمعآوری و به مراکز ماده ۱۶ معرفی میشوند. اما بخش زیادی از افراد دارای اعتیاد در قالب مراکز داوطلبانه ماده ۱۵ تحت درمان قرار دارند و الزاماً در سطح شهر قابل مشاهده نیستند.
کارشناس درمان و حمایتهای اجتماعی پلیس مبارزه با مواد مخدر در پایان تأکید کرد: جامعه باید نگرش خود را نسبت به اعتیاد اصلاح کند. فرد دارای اعتیاد پیش از آنکه مجرم باشد، بیمار است و نیازمند حمایت، احترام و فرصت بازگشت به زندگی سالم است. هرچه جایگاه اجتماعی و حمایتهای خانوادگی و شغلی این افراد تقویت شود، احتمال بازگشت آنان به چرخه مصرف کاهش خواهد یافت و روند بهبود پایدارتر خواهد شد.
بازگشت دوباره اعتیاد؛ روایت همسری که امیدش به درمان شکست خورد
سارا، مادر دو فرزند و همسری که سالها با اعتیاد شوهرش دست و پنجه نرم کرده است، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز گفت: بارها همسرم را به کمپهای ترک بردم. هر بار چند هفته امید داشتیم، اما دوباره به همان مسیر بازگشت.
وی عنوان کرد: زندگیمان در این چرخه گرفتار شده است، بارها تهدید کردهام که اگر تغییری نکند، طلاق خواهم گرفت. دیگر تحمل ندارم.
سارا از نبود حمایت روانشناختی و مشاوره تخصصی در بسیاری از کمپها گلایه کرد: سمزدایی فقط جسم را پاک میکند، اما ذهن و دل همچنان اسیر گذشته و اضطراباند. شوهرم بعد از ترک دوباره با وسوسهها روبهرو میشود و ما خانواده هم گرفتار همان چرخه میشویم.
وی افزود: هر بار فکر میکنم شاید این بار واقعاً تغییر کند، اما تجربه نشان داده که کمپها فقط ایستگاهی موقتاند. درمان واقعی یعنی توجه به روان، عاطفه و شناخت معتاد، نه فقط چند روز تحمل درد جسمانی.
سارا در پایان تاکید کرد: وقتی امیدها بارها شکست میخورند، خانوادهها در معرض فروپاشی قرار میگیرند و چرخه بازگشت اعتیاد ادامه مییابد.
این روایت، تصویری واقعی از فشارهای روانی و عاطفی خانوادهها و چرخه بازگشت اعتیاد ارائه میدهد و پرسشی جدی مطرح میکند: کمپهای ترک اعتیاد، درمان واقعی ارائه میدهند یا تنها ایستگاهی کوتاه در مسیر بازگشت؟
روایت ۱۷ سال درگیری با اعتیاد
لاله، یکی از بهبودیافتگان اعتیاد، در گفتگو با خبرنگار اروم نیوز با روایت بخشی از زندگی خود اظهار کرد: ۱۷ سال درگیر معضل اعتیاد بودم و سالهای سختی را پشت سر گذاشتم، اما در نهایت با کمک مرکز «فرصتهای سبز» در ارومیه توانستم مسیر درمان را طی کرده و به زندگی سالم بازگردم.
وی با اشاره به نحوه آغاز اعتیادش افزود: پس از ازدواج، در یکی از مراسمها بدون اطلاع من مواد مخدر را در لیوانی حل کرده و به من خوراندند. ناخواسته مصرف کردم و پس از آن برای رسیدن به حالتی از آرامش کاذب، مصرف را ادامه دادم؛ غافل از اینکه این مسیر، سالها از عمر و آرامش مرا خواهد گرفت.
لاله ادامه داد: با شدت گرفتن وابستگی، شرایط زندگیام بههم ریخت و از سوی خانواده طرد شدم. مدتی کارتنخواب بودم و روزهای بسیار تلخ و طاقتفرسایی را تجربه کردم تا اینکه به واسطه یکی از آشنایان با این مرکز آشنا شدم و برای درمان معرفی شدم؛ جایی که برای نخستینبار کسی بدون قضاوت، دست یاری به سمتم دراز کرد.
وی تصریح کرد: با ورود به چرخه درمان و بهرهمندی از مشاورههای روانشناسی، حمایتهای مددکاری و برنامههای بازتوانی، بهتدریج توانستم وابستگی خود را کنار بگذارم و به ثبات روحی برسم. امروز دوباره ازدواج کردهام، تشکیل خانواده دادهام و در یکی از واحدهای تولیدی مشغول به کار هستم اکنون معنای واقعی زندگی، آرامش و امنیت را درک میکنم.
این بهبودیافته اعتیاد با تأکید بر نقش حمایت اجتماعی در ترک پایدار گفت: اگر حمایت تخصصی و همراهی دلسوزانه نبود، شاید هرگز نمیتوانستم از آن شرایط خارج شوم. اعتیاد یک بیماری است و فرد گرفتار بیش از هر چیز به درمان، امید و فرصت دوباره نیاز دارد.
لاله در پایان خطاب به جوانان خاطرنشان کرد: پیشنهاد من به همه جوانان این است که هرگز به سمت این بلای خانمانسوز نروند؛ راه بازگشت سخت و طولانی است و هیچ لذتی در آن وجود ندارد. زندگی سالم، کار، خانواده و عزتنفس ارزشمندتر از هر وسوسه زودگذر است و باید قدر این نعمتها را دانست.
اعتیاد میراث تلخ یک خانواده آسیبدیده
علی کاظمی، یکی دیگر از بهبودیافتگان جوان، در گفتگو با خبرنگار «اروم نیوز» از تجربه تلخ سالهای درگیری خود با اعتیاد سخن گفت و اظهار کرد: از هفتسالگی به دلیل اعتیاد پدر و مادرم، عملاً در فضایی آلوده به مواد مخدر بزرگ شدم و ناخواسته در همان سنین پایین با این معضل آشنا شدم. شرایط خانوادگی نامناسب باعث شد مسیر زندگیام از کودکی تحت تأثیر قرار بگیرد.
وی افزود: در سالهای گذشته سه بار در کمپهای ترک اعتیاد بستری شدم، اما به دلیل فراهم نبودن شرایط حمایتی و بازگشت دوباره به همان محیط قبلی، موفق به ترک پایدار نشدم و هر بار پس از مدتی دچار لغزش شدم. نبود پشتیبانی خانوادگی و روانی، کار را برایم سختتر میکرد.
این جوان ۲۰ ساله ادامه داد: اکنون هفت ماه است که با کمک مؤسسه «فرصتهای سبز» توانستهام مصرف مواد را کنار بگذارم و در مسیر بهبودی قرار بگیرم. دریافت مشاورههای تخصصی، حضور در جلسات درمانی و حمایتهای مستمر مددکاران باعث شد اینبار تصمیمم جدیتر و شرایط برای ماندگاری در پاکی فراهمتر باشد.
کاظمی تصریح کرد: در حال حاضر در کنار پدر و مادربزرگم زندگی میکنم و تلاش میکنم زندگی آرامتری داشته باشم، پدر و مادرم از یکدیگر جدا شدهاند و به همین دلیل ترجیح میدهم نزد آنها رفتوآمد نداشته باشم، زیرا نگرانم دوباره در همان فضای قبلی قرار بگیرم و به سمت مصرف بازگردم حفظ فاصله از محیطهای پرخطر، یکی از توصیههای مشاوران برای ادامه مسیر بهبودی من بوده است.
وی با بیان اینکه اعتیاد تنها یک مشکل فردی نیست بلکه ریشههای خانوادگی و اجتماعی نیز دارد، گفت: اگر خانوادهها هوشیار باشند و محیط سالمی برای فرزندان خود فراهم کنند، بسیاری از کودکان هرگز در معرض چنین آسیبی قرار نمیگیرند. حمایت اطرافیان و ایجاد فرصت دوباره برای جوانان درگیر اعتیاد، میتواند آینده آنها را تغییر دهد.
این بهبودیافته جوان در پایان خاطرنشان کرد: امیدوارم هیچ انسانی گرفتار این بلای خانمانسوز نشود. زندگی بدون مواد مخدر ارزشمندتر و آرامتر است و اگر کسی گرفتار شد، بداند که با اراده شخصی و کمک مراکز تخصصی، امکان بازگشت به زندگی سالم وجود دارد.
گزارش از: نجیبه معصومی سرای
انتهای خبر/ م
