به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»، مردمان هر دیار، آیینها و باورهایی را از نیاکان خود به ارث میبرند که ریشه در عمق عقاید دینی و ملی دارد. این رسوم، نه تنها بخش جداییناپذیر از فرهنگ بومی به شمار میروند، بلکه بارزترین نماد هویتبخش یک قوم و منطقه هستند.
در این میان، ماه مبارک رمضان بهعنوان یکی از اعیاد بزرگ معنوی، بستری غنی برای بروز این آداب و رسوم فراهم میکند؛ رسومی که گاه در سراسر کشور مشترک و گاه مختص یک منطقه خاص هستند و استان آذربایجان غربی با پیشینه فرهنگی کهن خود، نمونهای زنده از این تنوع و غنای آیینی در دل ماه مهمانی خداوند است که برخی آداب و رسوم خاص با گذشت قرون همچنان پابرجاست.
استقبال از رمضان: از نانهای محلی تا «قاباقلاما»
چند روز مانده به حلول ماه مبارک رمضان، فضای شهرها و روستاهای آذربایجان غربی حال و هوایی دیگر به خود میگیرد.
جنب و جوشی خاص برای تدارک سفرههای این ماه در بازارها دیده میشود. تهیه خوراکیهای محلی مانند کره و عسل طبیعی منطقه، پنیر محلی و بهویژه نانهای سنتی نظیر «یاغلی چؤرک» از مهمترین این تدارکات است. این نانها که پخت آنها تا پایان ماه رمضان ادامه مییابد، جایگاه ویژهای در وعدههای سحر و افطار دارند.
از عصرگاهان، صفهای طولانی در برابر نانواییهای سنتی شکل میگیرد تا مردم بتوانند این نانهای گرم و تازه را برای سفرههای خود تهیه کنند.
یکی از باشکوهترین آیینهای استقبال از رمضان در این استان، سنت «قاباقلاما» یا به پیشواز رفتن ماه خداوند است. بر اساس این رسم دیرینه، جمعی از مردم مؤمن منطقه چند روز پیش از فرارسیدن ماه رمضان، روزه میگیرند و بدین ترتیب خود را برای ورود به میهمانی بزرگ پروردگار مهربان آماده میسازند. این آیین که نشاندهنده شوق و اشتیاق قلبی مردم برای درک فیض این ماه است، در سراسر منطقه آذربایجان رواج دارد.
شبهای رمضان: از بانگ سحری تا سفرههای افطار
در طول ماه مبارک رمضان، آیینهای جمعی و خانوادگی متعددی در این خطه جریان دارد. یکی از این رسوم، بیدار کردن همسایگان برای صرف سحری است. در مناطقی که همچنان رسوم کهن در آنها پابرجاست، حدود یک ساعت مانده به اذان صبح، اعضای خانواده یا همسایگان با کوبیدن در خانهها، یکدیگر را برای خوردن «اوباشدان» (سحری) بیدار میکنند.
غذایی که در این وعده صرف میشود نیز «اوباشدانلیق» نام دارد. امروزه در کنار این روش سنتی، تماس تلفنی و پیامرسانهای مجازی نیز به کمک این رسم آمدهاند. در گذشتهای نه چندان دور نیز در برخی روستاها، شخصی خوشصدا بر بام خانهها میرفت و با ندای خویش، اهل آبادی را به برخاستن برای سحر فرا میخواند.
سنت مهماننوازی و افطاری دادن نیز در این ماه رونقی دوچندان مییابد. پهن کردن سفرههای افطار برای نیازمندان و فقرا از دیرباز در میان مردم این دیار مرسوم بوده است. همچنین در بسیاری از خانوادهها، رسم است که حداقل یکبار در این ماه، فامیل را به افطاری دعوت کنند. در این میان، کوچکترها نیز با دعوت از بزرگترها برای افطار، ارادت و احترام خود را به آنان نشان میدهند.
سفرههای افطار در آذربایجان غربی، تلفیقی از غذاهای سنتی و محلی است. از جمله این خوراکیها میتوان به انواع آشها مانند آش رشته و آش دوغ، سوپ، حلیم، خرماهای تزیینشده با گردو و گل محمدی، پنیر، سبزی خوردن، ماست و شیر و همچنین مرباهای محلی اشاره کرد.
شبهای قدر تا وداع با رمضان: معنویت و نیایش
با فرا رسیدن شبهای قدر، حال و هوای معنوی استان به اوج خود میرسد. مردم مؤمن و روزهدار آذربایجان غربی با حضور در مساجد، حسینیهها و تکایا به اقامه عزا و شبزندهداری میپردازند و با قرائت قرآن و دعا، از فیض این شبهای پرفضیلت بهرهمند میشوند. در این شبها، رسم است که مردم با در دست داشتن نان، پنیر، گردو و غذاهای خانگی، از شبزندهداران پذیرایی کرده و سفرههای احسان خود را میگسترانند.
مساجد در ماه رمضان آذربایجان غربی، کانون گرم عبادت و همدلی است. در گذشته، روستاهایی که فاقد روحانی بودند، پیش از آغاز ماه، نمایندگانی را به شهر میفرستادند تا از امامجمعه درخواست اعزام روحانی کنند. آنگاه روحانی فرستاده شده را با سلام و صلوات به روستا میآوردند و هر شب تا پایان ماه رمضان، میهمان سفره یکی از خانوادهها میشد.
آیین «کیسه دوزی»
یکی از رسوم قدیمی و منحصربهفرد در این خطه که در شب ۲۷ رمضان، سالروز ضربت خوردن امام علی (ع) انجام میشود، آیین «کیسهدوزی» یا دوختن کیسهای به نام «کیسه ابن ملجم» است. در این شب، دختران و زنان با دوختن این کیسه، به نشانه لعن و بیزاری از قاتل امام اول شیعیان، بهازای هر بار فرو کردن سوزن به کیسه، لعنتی بر ابن ملجم میفرستادند. هرچند این رسم در گذر زمان کمرنگتر شده، اما همچنان در خاطرهها و برخی مناطق به یادگار مانده است.
«عرفه» آخرین روز ماه مبارک رمضان
سرانجام، در آخرین روز ماه مبارک رمضان که در میان مردم منطقه به «عرفه» شهرت دارد، بسیاری از مردم به زیارت اهل قبور میروند تا با اموات خود تجدید میثاق کنند و شب هنگام نیز محاسبه و جداسازی زکات فطره نیز انجام میگیرد. مردم میزان فطریه خود را که اغلب شامل گندم، جو، خرما، برنج یا کشمش است، جدا کرده و آن را برای پرداخت به نیازمندان آماده میکنند. برخی نیز معتقدند که فطریه باید در همان روز عید سعید فطر به دست نیازمندان برسد. این آیینها، حلقههای بههمپیوستهای از یک زنجیره فرهنگی و مذهبیاند که هویت و باورهای مردم آذربایجان غربی را در گذر تاریخ زنده نگه داشتهاند.
انتهای خبر/
